Pa-lí
- Lēng-goā ū Bali, Ìn-nî ê tó.
| Pa-lí Paris |
|||
| Eiffel Thah kap La Défense | |||
|
|||
| Piau-gí: Fluctuat nec mergitur | |||
| Chèng-hú | |||
| - Chhī-tiúⁿ | Bertrand Delanoë | ||
|---|---|---|---|
| Jîn-khaú [1] | |||
| - Lóng-chóng | 2,203,817 | ||
| - Bi̍t-tō͘ | 24,948/km2 | ||
| Sî-khu | CET (UTC +1) (UTC) | ||
| Bāng-chām | paris.fr | ||
Pa-lí[2] (Paris, Hoat-gí ho͘
[paʀi]?) sī Hoat-kok ê siú-to͘ kap tē-it toā ê siâⁿ-chhī, só͘-chāi tī Île-de-France. Pa-lí ê jîn-kháu ū 2,167,994,[3] to͘-hōe-khu (aire urbaine) jîn-kháu ū 1100 bān.[4]
Bo̍k-lo̍k |
Le̍k-sú [siu-kái]
Pa-lí tāi-iok tī chêng 4200 nî tio̍h ū jîn-lūi teh khiā-khí.[5] Lô-má Tè-kok tī chêng 52 nî cheng-ho̍k Pa-lí chit-ê só͘-chāi,[5] hit-tong-sî ê siâⁿ hō chò "Lutetia", āu-bóe koh piàn "Lutèce". Soah-lo̍h-lâi Lô-má Tè-kok ê bia̍t-bông kap German-lâng ê ji̍p-chhim, chō-sêng Lutèce chiām-chiām hōng hùi-khì. Kàu 508 nî, Frank Tè-kok ê kok-ông Clovis 1-sè kā Pa-lí siat chò i ê siú-to͘.
O͘-sí-pēⁿ tī 1348 nî thoân kàu Pa-lí, chō-sêng Pa-lí ê jîn-kháu kiám kah chhun 20 bān.[6] Kàu Pah-nî Chiàn-cheng ê sî-chūn, Pa-lí sit-khì liáu Hoat-kok chèng-kôan siú-hú ê tē-ūi. Hit-tong-sî Hoat-kok kok-ông tòa tī Vallée de la Loire; it-ti̍t kàu 1528 nî, kok-ông François 1-sè kha kā siú-hú poaⁿ tó-tńg Pa-lí.
Tī Hoat-kok Chong-kàu Chiàn-cheng lāi-bīn, Pa-lí sī Thian-chú-kàu ê kù-tiám. 1572 nî 8 goe̍h, Pa-lí ê Thian-chú-kàu-tô͘ tùi sin-kàu-tō͘ Huguenot phaì hoat-khí Barthélemy Tó͘-sat, tōng-loān koh hiòng hoat-kok kok-tē soàⁿ-pò͘.[7] Tī Fronde loē-loān sî-kî, siâⁿ-chhī hoat-seng po̍k-tōng, ông-sek tô-chhut Pa-lí. Louis 14-sè koh tī 1682 nî kā tiâu-têng sóa khí Versailles.
Pa-lí tī 18 sè-kí chiâⁿ chò Hoat-kok Kek-bēng ê tiong-sim. Tī 1789 nî 7 goe̍h 14 ji̍t, chhī-bîn kong-chiàm Bastille kaⁿ-ga̍k, koh tī 1792 nî 9 goe̍h thui-hoan kun-chú chè-tō͘.[8]
1814 nî 3 goe̍h Napoléon 1-sè chiàn-pāi liáu-āu, Pa-lí khì hō Lō͘-se-a ê Kozaky-lâng kap Kalmyk-lâng chiàm-niá chi̍t-chām-á.[9] 1840 nî-tāi, in-ūi Kang-gia̍p Kek-bēng ê hoat-tián, Pa-lí ê jîn-kháu tāi-liōng chin-ka. Napoléon 3-sè tī 1852 nî kiàn-li̍p Tē-jī Tè-kok, i jīm-bēng Haussmann tùi Pa-lí ê chhī-ke kap siat-si chò hoan-sin, kái-chō chhut hiān-tāi Pa-lí ê hêng-thé.
Kàu 19 sè-kí āu-kî, Pa-lí kí-pān liaú kúi-a pái ê Bān-kok Phok-lám-hoē, kî-tiong tī 1889 nî phok-lám-hoē lāi-bīn, tián-sī tú-á khí-hó ê Eiffel Thah. Kàu 1930 nî chìn-chêng, Eiffel Thah lóng-sī sè-kài siāng koân ê kiàn-tio̍k-bu̍t. Lēng-goā tē-it tiâu Pa-lí Tē-hā-thih (Métro) koh tī 1900 nî phok-lám-hoē ê sî-chūn khai-thong.
Pa-lí tē-khu tī Tē-it-chhù Tāi-chiàn sî-kî, bat sī Eng-kok kap Hoat-kok tùi-khòng Tek-kok ji̍p-chhim ê chiàn-tiûⁿ; mā sī 1919 nî hô-phêng hoē-gī ê kú-pān tē-tiám. Chiàn-kan sî-kî ê Pa-lí, chiâⁿ chò hit-tong-sî chin chē gē-su̍t-ka oa̍h-tāng ê só͘-chāi. Kàu 1940 nî Tē-jī-chhù Tāi-chiàn kî-kan, Pa-lí khì hō͘ Tek-kok chiàm-niá, it-ti̍t kàu 1944 nî kha koh kái-hòng.
Chiàn-āu sî-kî, Pa-lí ê kau-goā khai-sí khòai-sok hoat-tián, koh kiàn-siat liáu sin ê siong-gia̍p khu La Défense, mā khai-siat chi̍t-koá sin ê thih-lō͘ kap kong-lō͘ lō͘-soáⁿ. Chāi-tē ê chi̍t-koá thoân-thóng sán-gia̍p mā choán-piàn chò ko-kho-ki.
Tē-lí [siu-kái]
Pa-lí chē-chí Seine Hô chi̍t-ê oan-oat ê só͘-chāi, siâⁿ-chhī lāi-bīn ū nn̄g-ê tó-sū, Île Saint-Louis kap Île de la Cité, sī Pa-lí siāng kó͘ ê khu-he̍k. Pa-lí kôan-tō͘ siāng kē ê só͘-chāi ū hái-po̍at 35 m; siāng kôan ê ū 130 m, sī Montmartre Soaⁿ.[10]
Khì-hāu [siu-kái]
Pa-lí sio̍k un-tài hái-iûⁿ-sèng khì-āu, siū Pak Tāi-se-iûⁿ Iûⁿ-liû ê éng-hióng. Nî pêng-kin un-tō͘ sī 10.8 °C; kàng-chúi sī 649.6 mm. Tī Pa-lí it-poaⁿ 7 goe̍h siāng joa̍h pêng-kin ū 18.4 °C; 1 goe̍h siāng koâⁿ, ū 3.5 °C. Kàng-chúi liōng tī 5 goe̍h siāng koân, ū 65 mm; 8 goe̍h siāng chió, ū 43 mm.
Chū 1873 nî í-āu, Pa-lí kì-lio̍k siāng koân ê ūn-tō͘ sī 1947 nî 7 goe̍h 28 ji̍t tī Parc Montsouris niû tio̍h, ū 40.4 °C; siāng koâⁿ sī 1879 nî 12 goe̍h 10 ji̍t, ū -23.9 °C.
| Khì-hāu chu-liāu: Pa-lí (1971 nî – 2000 nî) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Goe̍h-hūn | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Nî |
| Pêng-kin ko-un °C (°F) | 6.9 | 8.2 | 11.8 | 14.7 | 19.0 | 22.7 | 25.2 | 25.0 | 20.8 | 15.8 | 10.4 | 7.8 | 15.5 |
| Pêng-kin kē-un °C (°F) | 2.5 | 2.8 | 5.1 | 6.8 | 10.5 | 13.3 | 15.5 | 15.4 | 12.5 | 9.2 | 5.3 | 3.6 | 8.5 |
| Kàng-chúi mm (in) | 53.7 | 43.7 | 48.5 | 53 | 65 | 54.6 | 63.1 | 43 | 54.7 | 59.7 | 51.9 | 58.7 | 649.6 |
| Pêng-kin kàng-chúi ji̍t-sò͘ | 10.2 | 9.3 | 10.4 | 9.4 | 10.3 | 8.6 | 8 | 6.9 | 8.5 | 9.5 | 9.7 | 10.7 | 111.5 |
| Ji̍t-chiò sî-sò͘ | 62 | 80 | 122 | 147 | 203 | 189 | 211 | 229 | 159 | 114 | 69 | 46 | 1,630 |
| Source: Météo France | |||||||||||||
Jîn-kháu [siu-kái]
Kun-kù 1999 nî ê tiau-cha, Pa-lí ū 2,125,246 ê jîn-kháu; lēng-goā 2004 nî ê ko͘-sǹg mā-ū 2,144,700 lâng. Nā chiàu 1999 nî ê sò͘-bo̍k lâi sǹg, jîn-kháu bi̍t-tō͘ sī bí pêng-hông kong-lí 20,164 lâng.
Pa-lí kui-ê chhī-khu ê jîn kháu chiàu 2006 nî ê tiau-cha ū 10,142,983 ê jîn-kháu; to͘-chhī khian ê jîn-kháu sī 11,769,433.
Hêng-chèng-khu [siu-kái]
Chham-khó chu-liāu [siu-kái]
- ↑ La population par arrondissement de 1990 à 2009 (Hoat-gí). Mairie de Paris (2009-01-01). Tī 2009-07-09 khoàⁿ--ê.
- ↑ Tâi-Ji̍t Toā Sû-tián koan-hē Pa-lí ê kái-soeh.
- ↑ INSEE. " Estimation de population par département, sexe et grande classe d’âge – Années 1990 à 2006". Tī 2008-02-16 khoàⁿ--ê.
- ↑ Institut National de la Statistique et des Études Économiques. "Aire Urbaine '99 – pop totale par sexe et âge". Tī 2006-04-10 khoàⁿ--ê.
- ↑ 5.0 5.1 Mairie de Paris. Paris, Roman City - Chronology. Tī 2006-07-16 khoàⁿ--ê.
- ↑ The Role of Trade in Transmitting the Black Death. TED Case Studies.
- ↑ Massacre of Saint Bartholomew's Day, Britannica Online Encyclopedia
- ↑ consulted 29 November 2008. Victorianweb.org (2007-08-10). Tī 2009-05-05 khoàⁿ--ê.
- ↑ Battle of Paris 1814. Napoleonistyka.atspace.com. Tī 2009-05-05 khoàⁿ--ê.
- ↑ Montmartre. Paris-walking-tours.com. Tī 2009-01-06 khoàⁿ--ê.