Andorra

Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
(Tùi Andorra Kong-kok choán--lâi)
跳至導覽 跳至搜尋
Andorra Kong-kok
Principat d'Andorra
Andorra kî-á
kok-kî
Andorra kok-hui
kok-hui
Chu-kù: Virtus Unita Fortior
"Chi̍p-tiong iu-tiám tō ē-tàng kèng-ka kiông-tāi"
Kok-koa: El Gran Carlemany
"Úi-tāi ê Charlemagne"
Andorra in Europe (zoomed).svg
Siú-to͘
kap siāng-tōa siâⁿ-chhī
Andorra la Vella
Koaⁿ-hong gí-giân Catalunya-gí
Chèng-hú tan-it-chè, gī-hoē-chè, kun-chú li̍p-hiàn, soán-kí kun-chú, jī-thâu chèng-tī
• Kiōng-tông-kong
Joan Enric Vives Sicília & Emmanuel Macron
• Tāi-piáu
Josep Maria Mauri & Patrick Strzoda
• siú-siòng
Xavier Espot Zamora
• Tāi-phêng-gī-hōe gī-tiúⁿ
Roser Suñé Pascuet
Li̍p-hoat ki-kò͘ Tāi-phêng-gī-hōe
Bīn-chek
• Lóng-chóng
467.63 km2 (180.55 sq mi) (tē 178 miâ)
• chúi-he̍k (%)
0.26
Jîn-kháu
• 2020 nî kó͘-kè
Increase77,543 (tē 203 miâ)
• Bi̍t-tō͘
179.8/km2 (465.7/sq mi) (tē 71 miâ)
GDP (bêng-gī) 2018 nî kó͘-kè
• Lóng-chóng
$3.237 cha̍p-ek
• Pêng-kin
$42,035
Gini (2003 nî) 27.21
HDI (2019 nî) Increase 0.868
chin ko · tē 36 miâ
Hoè-pè Euro (€) (EUR)
Sî-khu UTC+1 (CET)
• Hā-sî-kan (DST)
UTC+2 (CEST)
Khui-chhia hong-hiòng
Tiān-oē khu-hō +376
ISO 3166 tāi-hō AD
Siōng-téng domain .ad

Andorra Kong-kok (Catalunya-gí: Principat d'Andorra) sī Au-chiu sai-lâm-pêng ê 1 ê chiâⁿ sè ê kong-kok ("thâu-lâng-kok"), khiā tī Pirineo Soaⁿ-lêng, giap tī Hoat-kok kap Se-pan-gâ tiong-kan. Andorra éng-koè ko·-li̍p, taⁿ hiān-chāi in-ūi koan-kong, kim-iông hoat-ta̍t--khí-lâi, ke chin hoân-hoâ.

Tē-lí[siu-kái | kái goân-sí-bé]

Oē-chheⁿ tô·

Andorra ê tē-hêng khah chē sī koân soaⁿ, pêng-kin-koân ū 1,996 m, siāng koân kàu 2,946 m. Ū 3 ê soaⁿ-kok, kî-tiong 2 ê ha̍p chò tē-3-ê. Valira-hô ê chúi tùi hia lâu khì kah Se-pan-gâ.

Un-tài-hêng ê khì-hāu, m̄-koh in-ūi tī hái-poa̍t khah koân ê só·-chāi, koâⁿ-thiⁿ ê seh pí-kàu khah chē, joa̍h--lâng mā khah liâng--tām-po̍h-á.

Hêng-chèng tan-ūi[siu-kái | kái goân-sí-bé]

Andorra siat 7 ê siā-lí, hō·-chò parròquies (tan-sò· parròquia):

Keng-chè[siu-kái | kái goân-sí-bé]

Lông-gia̍p sī thoân-thóng ê keng-chè chu-goân. In-ūi Andorra ê thó·-tē kan-na 2% sek-ha̍p chèng-choh, che chú-iàu sī chhī cheng-siⁿ, te̍k-pia̍t sī iûⁿ-á. Chia̍h-mi̍h chú-iàu sī chìn-kháu--ê.

Hiān-tāi ê keng-chè ki-chhó· í-keng choán khì koan-kong-gia̍p hām kim-iông. Koan-kong-gia̍p ê seng-sán-gia̍h chiàm KSCh ê 80%. Liōng-kî-iok ta̍k-nî ū 9-pah-bān lâng khì hia koan-kong, siau-hùi. Andorra ê bián-soè chè-tō· kap i ê koan-kong kiàn-siat te̍k-pia̍t siū hoan-gêng. Chóng--sī, choè-kīn kúi-nî kè-piah Hoat-kok, Se-pan-gâ ê keng-chè ū khah khai-hòng, tì-tio̍h in kok-lāi ê siau-hùi sán-phín pí éng-koè khah phong-phài, soè-kim mā ū khah kē, tùi Andorra ê kēng-cheng-le̍k sī 1 ê thiau-chiàn.

Kim-iông-gia̍p ê bián-soè chèng-chhek mā sī keng-chè ê tōng-le̍k.

Chè-chō-gia̍p chú-iàu seng-sán hun, kńg-hun (cigar) kap ka-khū.

Andorra kap Europa Liân-bêng ū te̍k-sû ê keng-chè koan-hē. I ê chè-chō-phín tī EL lāi-pō· bián phah chìn-kháu-soè. Lông-gia̍p-phín hong-bīn tō bô kâng.

1999 nî chìn-chêng, Andorra iōng Hoat-kok ê franc, Se-pan-gâ ê peseta chò i ê hòe-pè. Taⁿ í-keng kái iōng euro.

Siā-hoē[siu-kái | kái goân-sí-bé]

Andorra ê kok-bîn sī kok-ka jîn-kháu ê chió-sò·, chiàm 33% niā-niā. Se-pan-gâ-lâng chiàm 43%, Phû-tô-gâ-lâng chiàm 11%, Hoat-kok-lâng 7%, chhun ê kok-chióng gōa-kok-lâng chiàm 6%.

Catalunya-gí sī î-it ê koaⁿ-hong-gí. Chhù-piⁿ Se-pan-gâ ê Catalunya tē-tài mā kóng kāng-khoán ê oē. Se-pan-gâ-gí, Hoat-gí mā ē thong.

Lô-má Thian-chú-kàu sī chú-iàu ê chong-kàu.

Chèng-tī[siu-kái | kái goân-sí-bé]

Andorra kàu-kah choè-kīn kúi-nî chiah ū bêng-khak chiōng chèng-tī thé-chè pun chò 3-hun-koân ê chè-tō·.

1993 nî ê hiàn-hoat khak-jīm Andorra sī 1 ê kok-hōe-chè ê bîn-chú thé-chè. Kok-ka ê thâu-lâng goân-chāi sī thoân-thóng ê 2-ūi coprince, in phài tāi-piáu-thoân khì tī Andorra. In bô chhú-siau chèng-hú koat-chhek ê koân-lī; chèng-hú ê thâu-lâng chiah chiâⁿ-si̍t ū hoāⁿ hêng-chèng-koân.

Kán-sú[siu-kái | kái goân-sí-bé]

Pian-chi̍p tiong Chit pha iáu-bōe ū lâng siá. Chhiáⁿ tàu pó͘-chhiong lōe-iông.