Chiàu khó-kó͘ chèng-kù, tāi-iok kong-goân 300 nî ê sî-chūn, Hawaiʻi kûn-tó khai-sí ū lâng khiā-khí, in khó-lêng sī tùi Marquesas Kûn-tó chiân-óng ê Polynesia-lâng. Āu-lâi koh ū î-bîn tī 11 sè-kí tùi Raiatea kap Bora Bora kòe--khì.
Se-pan-gâ ê thàm-hiám-ka tāi-iok tī 16 sè-kí lâi kàu Hawaiʻi. 1778 nî Eng-kok ê James Cook sī siāng chá ū bûn-su kì-lio̍k kap Hawaiʻi chiap-chhio̍k ê Se-iuⁿ-lâng.
Hawaiʻi sī Bí-kok ê chiu lāi-té, tû-liáu kiàn-kok 13 chiu í-gōa, 4-ê pat sī to̍k-li̍p kok-ka ê chiu chi it (lēng-gōa saⁿ ê sī Vermont, Texas, kap California), kî-tiong ka-ta Hawaiʻi kap Texas hit-chūn ū siū kok-chè gōa-kau siōng ê sêng-jīm.