Ji̍t-pún

Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
Thiàu khì: Se̍h chāmchhiau-chhoē
Ji̍t-pún
Ji̍t-pún ê kî-á
Japan-location-cia.gif
Japan sea map.png

Ji̍t-pún (Ji̍t-pún-oē: Nippon a̍h-sī Nihon; hàn-jī: 日本), tiàm tī Tang A-chiu ê hái-tó kok-ka, tī Tiâu-sián Poàn-tó kap Thài-pêng-iûⁿ tiong-kan.

Ji̍t-pún ê jîn-kháu bi̍t-tō· sī só·-ū í-khai-hoat kok-ka tang-tiong tē-1-koân ê.

Ki-pún chu-liāu[siu-kái]

Tē-lí seng-thài[siu-kái]

Ji̍t-pún tiàm-tī Thài-pêng-iûⁿ Hóe-khoan ê hóe-soaⁿ tē-tài, khin-tō· tē-tāng chia̍p-chia̍p ū, sam-put-gō·-sî chhek koh khah lī-hāi. Tōa tē-tāng ta̍k sè-kí hoat-seng kúi-nā-pái, hái-tiòng chhiâng-chāi tòe tī āu-piah, chō-sêng tōa chai-lān. Kīn-lâi hoat-seng ê tē-tāng ū 2004 nî ê Chyuetu Tē-tāng kap 2005 nî ê Tōa Hansin Tē-tāng. Un-chôaⁿ móa-móa-sī, chē-chē khai-hoat chò tō·-ká-tiong-sim.

Ji̍t-pún kûn-tó khì-hāu un-hô; lâm-hong sio-lo̍h, sio̍k-î a-jia̍t-tài, pak-hong (Hokkaidô) chheng-liâng, sio̍k-î un-tài.

Ji̍t-pún ê lio̍k-tē chú-iàu pau-koah 4 tōa tó kap 1 cho· kûn-tó: Hokkaidô (北海道), Honshû (本州), Sikoku (四国), Kyûshû (九州), kap Ryûkyû Kûn-tó (琉球). 73% sī soaⁿ-tē, ta̍k-ê tōa tó to ū 1 liâu soaⁿ-me̍h. Huzi-soaⁿ siāng koân (3,776 m). 80% ê tē sī sim-lîm. Tōa-pō·-hūn m̄-sī goân-sú-nâ, sī tī kòe-khì 300 tang sin chèng ê chhiū-châng. Tokugawa Bō·-hú ê chèng-chhek kó·-lē pó-io̍k sim-lîm.

Jîn-kháu[siu-kái]

Ji̍t-pún tōa-pō·-hūn sī soaⁿ-tē, kan-taⁿ 20% chó-iū sī pêⁿ-tē. Soaⁿ-tē jîn-kháu bi̍t-tō· kē, siâⁿ-chhī kap lông-tē lóng tī pêⁿ-tē, hia jîn-kháu bi̍t-tō· hui-siông koân.

Keng-chè[siu-kái]

Tī Tokugawa sî-tai khai-sí tōa-liōng khai-hoat hái chu-goân.

Le̍k-sú sū-kiāⁿ[siu-kái]

  • 1467 nî: lōe-chiàn
  • 1603-1867: Tokugawa Bō·-hú

Siā-hōe[siu-kái]

Pian-chi̍p tiong Chit pha iáu-bōe ū lâng siá. Chhiáⁿ tàu pó͘-chhiong lōe-iông.

Chèng-tī[siu-kái]

Pian-chi̍p tiong Chit pha iáu-bōe ū lâng siá. Chhiáⁿ tàu pó͘-chhiong lōe-iông.

Hêng-chèng tan-ūi[siu-kái]

Japan prefectures.png

Ji̍t-pún téng-chân ê hêng-chèng tan-ūi àn-chiàu thoân-thóng pun chò to͘-tō-hú-koān 4 lūi, iā-chiū-sī ū 1 ê to͘ (Tang-kiaⁿ), 1 ê tō (Hokkaidô), 2 ê hú (Kiaⁿ-to͘, Tāi-pán), kah 43 ê koān. Lēng-gōa iū-koh pun chò kúi-nā-ê tē-khu.

Hokkaidô[siu-kái]

Honshû[siu-kái]

Sikoku[siu-kái]

Kyûshû[siu-kái]

Ryûkyû Kûn-tó[siu-kái]