Che sī chit-phiⁿ bē-bái ê bûn-chiuⁿ. Tiám chia chò chìn-chi̍t-pō͘ ê liáu-kái.

Tiong-hôa Bîn-kok Kok-koa

Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
Thiàu khì: se̍h chām, chhiau-chhoē
Sun Bûn siá--ê N̂g-po͘ Kun-koaⁿ ha̍k-hāu (黃埔-) Hùn-sû (訓詞)
Suân-lu̍t

Pún bûn chí 1937 nî khí--ê Tiong-hoâ bîn-kok kok-koa. Khah chá--ê chhiáⁿ khoàⁿ Tiong-kok kok-koa

Taⁿ--ê Tiong-hoâ Bîn-kok Kok-koaSun Tiong-san kah in bō͘-liâu (幕僚) chok-sû, Thiâⁿ Bō͘-ûn (程懋筠) chok-khek. Pa̍t-miâ Sam-bîn Chú-gī Koa, mā-sī Tiong-kok Kok-bîn-tóng--ê tóng-koa (黨歌).[1]

1937 nî chèng-sek kéng kok-koa í-chêng, hőng khoàⁿ-choè Tiong-hôa Bîn-kok kok-koa--ê ū Kheng-hûn-koa (卿雲歌), Tiong-hôa Hiông-li̍p Ú-tiū Kan (中華雄立宇宙間) téng koa-khek.

Le̍k-sú[siu-kái | kái goân-sú-bé]

1912 nî, Tiong-hôa Bîn-kok Lîm-sî Chèng-húLâm-kiaⁿ sêng-li̍p, Kàu-io̍k Chóng-tiúⁿ (-總長) Chhòa Gôan-pôe (蔡元培) tùi kong-chiòng tēng-kiû kok-koa, lo̍h-boé kéng Ngó͘-kî Kiōng-hô Koa (五旗共和歌) chò lîm-sî kok-koa, iû Sím Un-hu (沈恩孚) chok-sû, Sím Pheng-niân (沈彭年) chok-khek; [2] Āu--lâi Pak-iûⁿ Chèng-hú (北洋政府) bat sian-āu ēng nn̄g pán--ê Kheng-hûn-koa chò kok-koa.

1924 nî 6 goe̍h 16 ji̍t, Sun BûnKńg-chiu N̂g-po͘ Lio̍k-kun Kun-koaⁿ Ha̍k-hāu (黃埔-) khai-ha̍k tián-lé tùi su-seng hoat-piáu hùn-sû (訓詞), iû Tiong-kok Kok-bîn-tóng tóng-oân Ô͘ Hàn-bîn (胡漢民), Tè Kùi-tô (戴季陶), Liāu Tiōng-khái (廖仲愷), Siō Gôan-chhiong (邵元沖) tàu pian. Chit phiⁿ kiò-chò "N̂g-po͘ Kun-hāu Hùn-sû", in-ūi Sun Tiong-san sī Tiong-kok Kok-bîn Tóng Chóng-lí (-總理), mā kiò "Chóng-lí Hùn-sû".

1928 nî pak-hoa̍t (北伐) soah, lâm-pak thóng-it liáu-āu, Tè Thôan-hiân (戴傳賢) kiàn-gī kā N̂g-po͘ Kun-hāu Hùn-sû soán-chò Tiong-kok Kok-bîn Tóng tóng-koa koa-sû. Keng Tiong-kok Kok-bîn Tóng Tiong-iong Siông-bū Úi-oân-hoē (-常務委員會) thong-koè āu, khai-sí teng-soán ga̍k-phó͘. Thiâⁿ Bō͘-ûn--ê khek soah-boé tio̍h tē-it, ia̍h the̍h-tio̍h gîn-oân (銀圓) 500 kho͘--ê chióng-kim. Hit sî Lâm-kiaⁿ Kim-lêng Tāi-ha̍k (金陵-) kap Kok-li̍p Tiong-iong Tāi-ha̍k--ê ha̍k-seng mā chāi-tiûⁿ chhì chhiùⁿ, chok-chiá mā ka-kī tī Tiong-iong Kóng-pò Tiān-tâi ián-chhiùⁿ hòng-sàng.[3]1929 nî 1 goe̍h 10 ji̍t, Siông-bū Úi-oân-hoē koat-gī kā Thiâⁿ Bō͘-ûn--ê soán-chò tong-koa, in-ūi koa-sû lāi, ài-kok su-sióng chin chhiong-sēng, khek-tiāu mā hô-pêng, ū-la̍t, ū bîn-cho̍k ì-sek. 1930 nî 3 goe̍h 24 ji̍t, Hêng-chèng-īⁿ hoat-lēng thong-kok (通國), tī kok-koa chè-chō chêng, it-poaⁿ chū-hoē lóng chhiùⁿ chit tiâu tóng-koa, lâi koân (權) kok-koa. Khí-thâu chí ū koa-khek soân-lu̍t, bô hô-siaⁿ (和聲) kap phoāⁿ-chàu. Chèng-sek pan-pò͘ liáu, Siau Iú-mûi (蕭友梅), Tiō Goân-jīm (趙元任), N̂g Chū (黃自) bat kā i siá phoāⁿ-chàu kah hô-siaⁿ. [3] Thiâⁿ Bō͘-ûn chòng-chok ga̍k-phó͘--ê sî, pún-té lia̍h-chò bô joā hó tio̍h tàn-tiāu. In bó͘ tī chóa-láng chhoē-tio̍h liáu-āu kià-khì pí-sài, soah tio̍h koan-kun.

Āu--lâi, û-lūn (輿論) siūⁿ N̂g-po͘ Kun-hāu Hùn-sû sī the̍h-lâi bián-lē (勉勵) Kok-bîn-tóng tóng-oân niā, boē-tàng tài-piáu kok-ka, só͘-í Kàu-io̍k-pō͘ tio̍h tùi-goā teng-kiû kok-koa koa-sû. Kàu 1931 nî 6 ge̍h chí, tâu-kó--ê iok 1,700 lâng, koa-sû 2,000 goā siú, chóng--sī chē kái sím-cha āu, bô poáⁿ tiâu soán--chhuài. 1936 nî, Kok-bîn Chèng-hú sêng-li̍p "Kok-koa Pian-chè (編製) Giân-kiù Úi-oân-hoē", choan pau-lám kok-koa pian-chè kap giân-kiù--ê tāi-chì, mā chèng-sek teng-pò teng-kiû kok-koa koa-sû[4], Soah-bé úi-oân-hoē kiàn-gī ēng N̂g-po͘ Kun-hāu Hùn-sû chò kok-koa, in-ūi hùn-sû chiok-chiok piáu-bêng kek-bēng kiàn-kok cheng-sîn, m̄-nā ha̍h Tiong-hôa Bîn-cho̍k--ê le̍k-sú bûn-hoà, mā tāi-piáu Tiong-hoâ bîn-kok--ê kiàn-kok cheng-sîn. 1937 nî 6 goe̍h 3 ji̍t, Tiong-kok Kok-bîn-tóng Tiong-iong Siông-bū Úi-oân-hoē thong-koè kā tóng-koa soán-chò kok-koa, tī kâng-nî 6 goe̍h 21 ji̍t keng Kok-bîn Chèng-hú kong-pò͘ si̍t-hêng, kok-koa tio̍h khak-tēng--ah.[5]

Kin-kù 1989 nî kàu 2005 nî--ê Tiong-hoâ Bîn-kok Nî-kàm (-年鑒) Eng-gí-pàn, Tiong-hoâ Bîn-kok Kok-koa bat tī 1936 nî Hā-kùi Olympia Ūn-tōng-hoē tòng-soán sè-kài siōng-hó kok-koa. [6][7]

Kok-koa le̍k-sú nî-pió[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Koa-sû[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Goân-bûn (Bûn-giân-bûn) Hàn-gí Pheng-im Tha̍k-im (Bûn-giân-im) Hoan-e̍k
三民主義 吾黨所宗
以建民國 以進大同
咨爾多士 為民前鋒
夙夜匪懈 主義是從
矢勤矢勇 必信必忠
一心一德 貫徹始終
Sānmín zhǔyì, wú dǎng suǒ zōng;
Yǐ jiàn Mínguó, yǐ jìn dàtóng.
Zī ěr duōshì, wèi mín qiánfēng;
Sùyè fěi xiè, zhǔyì shì cóng.
Shǐ qín shǐ yǒng, bì xìn bì zhōng;
Yì xīn yì dé, guànchè shǐ zhōng.
Sam Bîn Chú Gī, ngô͘ tóng só͘ chong,
í kiàn Bîn Kok, í chìn tāi tông.
Chu ní to sū! Ûi bîn chiân hong,
siok iā húi hāi, chú gī sī chiông.
Sí khîn sí ióng, pit sìn pit tiong,
it sim it tek, koàn thiat sú tiong.
Sam-bîn Chú-gī sī lán-ê tóng/lán-lâng[8] sō͘ hōng-hêng (奉行)--ê.
Lâi kiàn-li̍p Tiong-hoa Bîn-kok, chìn-chêng kàu tāi-tông--ê kéng-kài.
Ah! Lín chia choē-choē--ê chì-sū (志士), sī jîn-bîn--ê thâu-tīn,
mê-ji̍t m̄ thang pîn-toaⁿ, kin-toè chit-ê chú-gī.
Chiù-chōa ài kut-la̍t, ài ióng-kám; tiāⁿ-tio̍h ài sìn-si̍t, ài tiong-sêng.
Tùi thâu kàu boé, tông-sim si̍t-hêng Sam-bîn Chú-gī!

Sú-iōng[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Kiâⁿ seng/kàng Tiong-hoa Bîn-kok kok-kî tián-lé sî, tī seng/kàng-kî chìn-chêng tio̍h ài chhiùⁿ kok-koa, ia̍h tī seng/kàng-kî--ê sî chàu-ga̍k Tiong-hôa Bîn-kok Kok-kî Koa. Tiong-hoâ Bîn-kok tī 1991 nî 6 go̍eh 29 ji̍t hùi-tî Ûi-kéng-ho̍at-hoat (違警罰法) chêng, kui-tēng thiaⁿ-tio̍h chhiùⁿ-kok-koa sî, bô khiā leh piáu-kèng-ì--ê, hoa̍t 20 gîn-oân (sin-tâi-phiò 60 kho͘) í-hā hoa̍t-hoân (罰鍰) á sin-kài (申誡).

1949 nî Tiong-hoâ Bîn-kok Chèng-hú phoaⁿ kàu Tâi-oân, kok-koa kàu taⁿ mā koh teh ēng. Khah-chá tiān-iáⁿ-īⁿ pàng tiān-iáⁿ chêng, ài pàng kok-koa--ê iáⁿ-phìⁿ, kàu 1990 nî-tāi chiah chiām-chiām chhú-siau (ùi chêng Gî-lân-koān-tiúⁿ Tân Tēng-lâm (陳定南) tī 1989 nî soan-pò͘ khai-sí); tiān-tâi tī pòaⁿ-mî 12 tiám chiàⁿ pò͘-sî liáu-āu, ài pàng kok-koa, chit-má mā m̄ bián. Lāu 3 tâi (老 3 台) ta̍k-kang mā tī hòng-sàng chiat-bo̍k chêng seng pò͘ kok-koa, 1990 nî-tāi í-chêng mā ē phah "Chàu (奏) kok-ka sî chhiáⁿ î-chhî siok-chēng (維持肅靜)"--ê chèng-lēng soan-tō jī-khah (-字卡), taⁿ mā chhú-siāu. Kok-koa koa-sû mā ū chiâⁿ chē nî hőng siu kah kok-tiong kok-bûn khò-pún lâi kà [9], ia̍h hiān-chai toā-poàⁿ kan-ta tī im-ga̍k khò-pún ū niā.

Cheng-gī[siu-kái | kái goân-sú-bé]

In-ūi Tiong-hoâ Bîn-kok Kok-koa--ê koa-sû bat sī Kok-bîn-tóng tóng-kun (黨軍) ha̍k-hāu (N̂g-po͘ Kun-hāu) khai-ha̍k sî hùn-sī--ê bûn-chiuⁿ kiam Tiong-kok Kok-bîn-tóng--ê tóng-koa, ū-lâng khoàⁿ-chò sī í-chá tóng-kok (黨國) bô hun sî só͘ lâu--lo̍h-lâi--ê, tio̍h pâi-thek (排斥), chin chē lâng bô ài chhiùⁿ chit siú koa. Bîn-chú Chìn-pō͘ Tóng chip-chèng--ê koān-chhī toā-poāⁿ ēng chéng-chéng lí-iû thêng-pān goân-tàn (元旦)--ê seng-kî kap chhiùⁿ kok-koa tián-lé, á tī chhiùⁿ--ê sî thiàu-koè "ngô͘-tóng só͘-chong" (吾黨所宗) hit toāⁿ. Bîn-kan pêng-sò͘ hán-tit chhiùⁿ, sīm-chì m̄ chai koa-sû--ê ì-sù.

Jî-chhiáⁿ, koa-sû thâu-kù--ê "ngô-tóng" (吾黨), sui-bóng kù soàⁿ-téng sû-tián Hàn-tián (漢典), ū "lán", ia̍h-sī "gún kâng-hiong"--ê ì-sù, tān-sī mā thang chí "lán-ê chèng-tóng" (Kok-bîn-tóng),[10] tì-kàu siū-tio̍h bu̍t-gī (物議).

Chham-khó[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Goā-kháu liân-kiat[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Chù-kái[siu-kái | kái goân-sú-bé]

  1. "國歌的由來". Tiong-kok Kok-bîn-tóng. 2009-03-02 khòaⁿ--ê. (Koaⁿ-oē)
  2. "第一首國歌 非現今三民主義歌". Ōng-pò (旺報). 20110719. 20121226 khòaⁿ--ê.  Text "Lîm Chong-sèng (林琮盛)" ignored (help); Check date values in: |access-date=, |date= (help)(Koaⁿ-oē)
  3. 3.0 3.1 Lí Sū-chiau (李士釗) pian-e̍k (1947). 聯合國歌集 (ēng Hôa-gí). Siong-hái Káu-io̍k Su-tiàm. p. 20. (Koaⁿ-oē)
  4. "國史館數位典藏計畫 > 中華民國國旗與國歌史料". (Koaⁿ-oē)
  5. "國史館 > 修纂研究 > 認識中華民國 > 國家符號". (Koaⁿ-oē)
  6. Chu Mûi-lē (朱梅麗); Tiuⁿ Hùi-ching (張惠貞) téng. "The Republic of China Yearbook--Taiwan 2001". Government Information Office. goân-loē-iông tī 2011-6-6 hőng khó͘-pih.  Cite uses deprecated parameter |coauthors= (help); Check date values in: |archive-date= (help) (Eng-gí)
  7. "Berlin Summer Olympics, 1936". (Eng-gí)
  8. "吾黨" (Ngô͘-tóng) thang hoan-chò "lán-ê tóng" a̍h-sī "lán-lâng", chhiáⁿ khoàⁿ #Cheng-gī toāⁿ.
  9. 五甲國中學習加油站 (Koaⁿ-oē)
  10. "词语“吾党”的解释 汉典 zdic.net". 20131225 khòaⁿ--ê.  Check date values in: |access-date= (help)(Koaⁿ-oē)