Ukraina

Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
(Tùi Ukrayina choán--lâi)
Thiàu khì: se̍h chām, chhiau-chhoē
Ukraina
Україна
Flag of Ukraine.svg Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
Kok-kî Kok-hui
Chū-jiân tē-lí
(si̍t-chè khòng-chè tē-khu)
Ukraina ê só͘-chāi
Ukraina ê só͘-chāi.
Siú-to͘ Kiev
Bīn-chek
Jîn-bîn seng-oa̍h
Jîn-kháu


Chèng-tī bûn-hoà
Kok-ka léng-tō-jîn


Keng-chè si̍t-le̍k
Kok-ka chu-liāu

Ukraina (Україна; Lō͘-se-a-gí: Украина), mā thang im-e̍k chò Ú-khek-lân (宇克蘭), sī tang Europa ê 1 ê kiōng-hô-kok. O-khek-lân sī Au-chiu tiong-pō͘ ê 1 ê kok-ka. Tī O͘-hái ê pak-hong; Lō͘-se-a ê sai-hong; Belarus ê lâm-hong; Polska, Slovakia kap Magyar ê tang-hong; România kap Moldova ê tang-pak-hong.

Lō͘-se-a ê le̍k-sú-ka bat kiò O-khek-lân hō͘-chò "Sió Lō͘-se-a" (Малороссия).

  • Koaⁿ-hong gí-giân: Ukraina-gí
  • Hú-siâⁿ: Kyiv
  • Chóng-thóng: Petro Poroshenko
  • Chhōa-thâu ê pō͘-tiúⁿ: Volodymyr Hroysman
  • Bīn-chek: 603,700 km² (pâi tē-43-ūi).
  • Jîn-kháu: 47,732,079 (2004 nî, pâi tē-24-ūi; bi̍t-tō͘ 80/km²).

Tē-lí[siu-kái | kái goân-sú-bé]

O-khek-lân ê thó͘-tē chú-iàu sī pûi thô͘-bah ê pêng-goân kap ko-goân tē. Dniepr, Donets, Dnister, Lâm Bug chit kúi tiâu chhng kòe pêng-goân, lâu tùi O͘-hái, Azov-hái hit pêng khì. Tī sai-lâm-pêng Danube-hô ê saⁿ-kak-chiu sī Romania ê piⁿ-kài. Soaⁿ kan-na ū sai-pêng ê Karpat-soaⁿ (Eng-gí: Carpathian Mountains) kap tī Qırım Poàn-tó téng-koân ê Yaila-Dagh-soaⁿ.

O-khek-lân ū un-hô ê tāi-lio̍k-sèng khì-hāu; lâm-pō͘ Qırım hái-hoāⁿ khah sêng tē-tiong-hái-hêng ê khì-hāu. Hō͘-chúi hun-phòe bô chiâu: sai kap pak siāng chē, tang kap tang-lâm siāng chió. Koâⁿ--lâng ê un-tō͘ tùi liâng (O͘-hái hù-kīn) kàu léng (lōe-tē) lóng ū. Joa̍h--lâng ê sî lâm-pō͘ pí pa̍t-ūi ke khah joa̍h.

Jîn-kháu[siu-kái | kái goân-sú-bé]

O-khek-lân-lâng chiàm jîn-kháu 75%, Lō͘-se-a-lâng 20%. Kî-thaⁿ iá-ū România-lâng hām Moldova-lâng (0.8%), Belarus-lâng (0.6%), Qırım Tatar (0.5%), Bulgariya-lâng (0.4%), Magyar-lâng, Polska-lâng (0.4%), Iû-thài-lâng (0.3%). Koaⁿ-hong gí-giân sī O-khek-lân-gí, put-jî-kò Lō͘-se-a-gí chiâⁿ phó͘-phiàn.

Tang-pêng, tang-lâm ê kang-gia̍p tē-tài jîn-kháu siāng bi̍t-chi̍p; 7-siâⁿ tiàm to͘-chhī khiā-khí.

O-khek-lân Chèng-kàu (sio̍k-î Tang Chèng-kàu) kap O-khek-lân Hi-lia̍p Thian-chú-kàu sī chú-iàu ê kàu-phài. To̍k-li̍p liáu-āu, Lō͘-se-a chhōa-thâu ê Chèng-kàu kàu-hōe cho͘-chit mā tòe leh hun-chhe, pun 1 ê Kyiv Chong-chú-kàu (Eng-gí: Patriarchy) chhut-lâi. Lēng-gōa koh ū chió-sò͘ ê O-khek-lân Autocephalous ("Chū-thâu") Chèng-kàu, Lô-má Thian-chú-kàu, Sin-kàu, Iû-thài-kàu, kap Islam-kàu.

Le̍k-sú[siu-kái | kái goân-sú-bé]

I pún-té sī So͘-bi-at Siā-hōe-chú-gī Kiōng-hô-kok Liân-pang (SSKL, Eng-gí: Union of Soviet Socialist Republics) se-lâm pō͘ ê 1 ê kiōng-hô-kok. Aū--lâi SSKL pang-pāi, O-khek-lân choaⁿ-á tī 1991 nî 8 go̍eh soan-pō͘ to̍k-li̍p. Hiān-chhú-sî sī To̍k-li̍p-kok-ka Cho͘-ha̍p (Eng-gí: Commonwealth of Independent States) ê sêng-ôan.

Chèng-tī[siu-kái | kái goân-sú-bé]

2004 nî ê chóng-thóng soán-kí kiat-kó

O-khek-lân sī 1 ê 3-koân-hun-li̍p ê bîn-chú chèng-tī thé-chè. Chóng-thóng thê-miâ chhōa-thâu ê pō͘-tiúⁿ, chiah koh keng-kòe kok-hōe tông-ì chiah ū chún-sǹg.

2004 nî ê chóng-thóng sóan-kí kiat-kó chhut-lâi liáu-āu, hoat-seng chin tōa ê cheng-gī. Khah óa Lō͘-se-a ê Viktor Yanukovich the̍h tio̍h 49.42% ê sóan-phiò, khah óa Se-hng ê hóan-tùi-phài hiō-sóan-jîn Viktor Yushchenko the̍h tio̍h 46.70%. Yushchenko m̄-sêng-jīn sóan-kí ê kiat-kó, thê-chhut chin chē chèng-kì kóng sóan-kì ū chò-khang. I ê tīn-iâⁿ hoat-tōng kûn-chiòng pau-ûi chèng-hú ê kiàn-tio̍k-bu̍t, tī To̍k-li̍p Kóng-tiûⁿ hù-kīn. Chi-chhî-chiá kiò che hō͘-chò "Kam-á-sek Kek-bēng". Tang-pêng ê tē-tài tùi che put-móa, ū chèng-tī jîn-bu̍t thê-chhut tang-pêng "chū-li̍p" ê chú-tiuⁿ.

Hêng-chèng tan-ūi[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Map of Ukraine political enwiki.png

O-khek-lân pun chò 24 ê tē-khu (hō͘-chò oblasti; tan-sò͘ oblast), 1 ê chū-chú kiōng-hô-kok (tī Qırım) kap 2 ê ū te̍k-sû hoat-tēng tē-ūi ê chhī (hō͘-chò mista; tan-sò͘ misto):

Keng-chè[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Bûn-hòa[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Gōa-pō͘ liân-kiat[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Wikimedia Commons téng ê siong-koan tóng-àn: Ukraina