Ko-hiông-chhī

Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
Thiàu khì: Se̍h chāmchhiau-chhoē
Ko-hiông-chhī
高雄市
Kaohsiung.jpg
Ko-hiông-chhī高雄市 ê ìn-á
Ìn-á
Goā-hō: Táⁿ-káu, Káng-to͘
ê uī-tì
Keng-hūi-tō͘: 22°38′N 120°16′E / 表達式錯誤:未預料的 < 運算子 表達式錯誤:無法識別的標點「�」 / 表達式錯誤:無法識別的詞語「n」°; 3°
Kok-ka Tiong-hoâ Bîn-kok
Ti̍t-hat-chhī Ko-hiông-chhī
Chèng-hú
 - Chhī-tiúⁿ Tân Kiok
Bīn-chek
 - Lóng-chóng 2,946.2671 km2
Jîn-khaú
 - Lóng-chóng 2,772,349
 - Bi̍t-tō͘ 940.97/km2
Sî-khu UTC+08:00 (UTC)
Bāng-chām www.kcg.gov.tw

Ko-hiông-chhī (高雄市) it-poaⁿ kiò Ko-hiông, khah-chá hō-chò Táⁿ-káu (打狗), sī Tâi-oân tē-jī tōa ê siâⁿ-chhī, só͘-chāi tī Tâi-oân lâm-pō͘, se-pêng bīn-tùi Lâm-hái kap Tâi-oân Hái-kiap.

Ko-hiông sī Tiong-hôa Bîn-kok 5-ê ti̍t-hat-chhī chi it, jîn-kháu 277 bān chó-iū, bīn-chek ū 2946 pêng-hong kong-lí, jîn-kháu bi̍t-tō͘ múi pêng-hong kong-lí 940 jîn chó-iū.

Ko-hiông hun 38-ê hêng-chèng-khu, kî-tiong Lêng-ngá-khu sī chhī-chèng-hú só͘-chāi-tē. Ko-hiông Kok-chè Ki-tiûⁿ kap Ko-hiông Káng mā tī Ko-hiông, m̄-koh sī hō tiong-iong chèng-hú kóan-lí.

Tī 2010 nî, kū Ko-hiông-chhī kap Ko-hiông-koān ha̍p-pēng, hoat-lu̍t-siong chiâⁿ chò sin-ê hêng-chèng-khu.

Tē-miâ[siu-kái]

Ko-hiông kó͘-miâ "Táⁿ-káu", Hàn-jī siá chò "打狗". Ū chin chē iú-koan tē-miâ iû-lâi ê thôan-soat; m̄-koh kun-kù Ino Kanori ê gián-kiù, "Táⁿ-káu" sī Hàn-jîn tùi "Takau" ê hoan-e̍k; "Takau" sī pún-té khiā tī chit-ê tē-khu ê Makatao-cho̍k ê ōe, sī kóng chi̍t khoán tek-á nâ, Hô-lân-lâng kóng "Tankoya". Tû-liáu "Táⁿ-káu", ū-sî mā kóng "Táⁿ-kó͘ ", Hàn-jī siá chò "打鼓", sī bûn-ngá ê siá-hoat.

Āu-lâi Ji̍t-pún thóng-tī ê sî-chūn, i-kù "Táⁿ-káu" ê hoat-im, iōng Ji̍t-pún Hàn-jī kái-siá chò "高雄", Ji̍t-gí tha̍k chò "Taka-o" (たかお), 1921 nî chèng-sek si̍t-si. Tiong-hôa Bîn-kok chiap-kóan Tâi-ôan liáu-āu kè-sio̍k sú-iōng "高雄" ê Hàn-jī, m̄-koh kái-iōng Hôa-gí hoat-im, tha̍k-chò "Gāoxióng", Wade-Giles peng-im peng-chò "Kaohsiung", sī hiān-sî kok-chè-siōng it-poaⁿ teh ēng ê miâ.

Táⁿ-káu tē-tô͘.

Le̍k-sú[siu-kái]

Ko-hiông hiān-sî só͘ chai-iáⁿ ê sú-chêng ûi-jiah lāi-bīn, nî-tāi siāng chá tāi-iok sī 4700 kàu 5200 nî-chêng. Chit-ê tē-khu sī Tāi-pūn-kheⁿ Bûn-hòa (大坌坑文化), Gû-tiâu-chú Bûn-hòa (牛稠子文化), Tōa-ô͘ Bûn-hòa (大湖文化) kap Chiáu-chhêng Bûn-hòa (蔦松文化) ê hun-pò͘ hōan-ûi.

15 sè-kí liáu-āu Ko-hiông khai-sí ū le̍k-sú kì-chài, chá-kî sī Makatao-cho̍k seng-o̍ah ê só͘-chāi, mā sī hái-chha̍t o̍ah-tāng ê kù-tiám. 1624 nî Hô-lân Tang-ìn-tō͘ Kong-si khai-sí tī Ko-hiông hái-kîⁿ chò bō͘-e̍k, Hàn-jîn tī chit-ê sî-kî mā khai-sí tāi-liōng î-bîn.

1661 nî Tēⁿ Sêng-kong chiàm-niá hiān-sî ê Tâi-ôan sai-lâm-pō͘, jî-chhiáⁿ tī Ko-hiông tē-khu siat-li̍p kun-tûn, chù-kun kiam khai-khún. 1683 nî Chheng-tiâu phah-pāi Tēⁿ ông-tiâu, khai-sí thóng-tī Tâi-ôan, Ko-hiông tē-khu sio̍k Hōng-soaⁿ-koān (鳳山縣) kóan-lí. 1863 nî, Táⁿ-káu-káng chèng-sek hiòng se-iûⁿ khai-hòng, khai-siat hái-koan, tiān-pò-kio̍k.

1895 nî liáu-āu, Tâi-ôan khai-sí siū Ji̍t-pún lāi thóng-tī, tī chit-ê sî-kî, khai-sí tōa-kui-bô͘ ê to͘-chhī kè-ōe kap kiàn-siat, pau-hâm hoat-tián hiān-tāi kang-gia̍p kap khai-pi̍t Ko-hiông-káng téng-téng, jî-chhiáⁿ chhiòng-kòan thih-lō͘ khai-sí ūn-chok. Kàu 1930 nî-tāi, Ko-hiông í-keng sī Tâi-ôan tē-jī tōa ê káng-kháu. Ko-hiông-chhī mā chiâⁿ chò Tâi-ôan tē-jī tōa ê siâⁿ-chhī. M̄-koh tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn ê sî-chūn, Ko-hiông siū tio̍h giâm-tiōng ê phò-hāi.

1945 nî khai-sí sī Tiong-hôa Bîn-kok sî-kî. Tī 1947 nî ê 228 sū-kiāⁿ tiong, Ko-hiông thâu-chi̍t-ê siū tìn-ap. Tī 1950 nî-tāi, Ko-hiông-káng khai-sí khok-chhiong, kang-gia̍p mā khai-sí ho̍k-heng. 1960 nî-tāi khai-siat Ko-hiông Ka-kang-khu. 1970 nî-tāi, sin-ê tāng kang-gia̍p, pau-hâm Tiong-kok Kǹg-thih téng-téng khai-siat, jî-chhiáⁿ khui-thong tē-jī káng-kháu.

Tē-lí[siu-kái]

Gio̍k-san lâm-hong

Ko-hiông-chhī tang-pa̍k-pō͘ sī Gio̍k-san soaⁿ-lêng kap Tiong-iong soaⁿ-lêng, lēng-goā mā ū A-lí-san soaⁿ-lêng ê lâm-pêng pō͘-hūn. Tī chhī ê tāng-pêng kok ū Hōng-soaⁿ khu-lêng. Tī khò-hái kap chhī-lāi, ū Siū-san kap Poàⁿ-pêng-soaⁿ.

Ko-hiông-chhī tang-bin ū Ko-pîn-khe, kap Pîn-tong-koān sio keh, pak-bin ū Jī-jîn-khe, kap Tâi-lâm-chhī sio kè. Kî-tiong Ko-pîn-khe chú-iàu ê chi-lâu ū Lâm-chú-sian-khe kap Lāu-lông-khe. Kî-tha koh ū A-kong-tiàm-khe, Tiám-pó-khe, Āu-ngē-khe, Āi-hô kap Chiân-tìn-hô téng-téng.

Hêng-chèng-khu[siu-kái]

Kàu-io̍k[siu-kái]

Chí-mōai siâⁿ-chhī[siu-kái]

Chham-khó chu-liāu[siu-kái]