Ko-hiông-chhī
Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
Ko-hiông-chhī (高雄市) ia̍h Ko-hiông, kó͘-chá-sî hō-chòe Táⁿ-káu (打狗); hiān-sî gōa-hō Káng-to͘ (港都), sī Tâi-oân tē-jī-tōa ê siâⁿ-chhī, só͘-chāi tī Tâi-oân lâm-pō͘, chham Ko-hiông-koān sio-chiap, se-bīn bīn-tùi Tâi-oân Hái-kiap.
Ko-hiông sī Tiong-hôa-bîn-kok ê nn̄g-ê ti̍t-hat-chhī chi-it, jîn-kháu 152 bān chó-iū, hêng-chèng-khu bīn-chek 154 pêng-hong kong-lí, jîn-kháu bi̍t-tō͘ múi pêng-hong kong-lí 9900 jîn chó-iū, tī thong-Tâi-oân ê koān-chhī lāi-bīn pâi-miâ tē-it.
Ko-hiông hūn-chòe 11-ê hêng-chèng-khu, kî-tiong Lêng-ngá-khu sī chhī-chèng-hú só͘-chāi-tē. Ko-hiông Kok-chè Ki-tiûⁿ chham Ko-hiông-káng mā tī Ko-hiông, m̄-koh sī iû tiong-iong-chèng-hú kóan-lí.
Bo̍k-lo̍k |
[siu-kái] Tē-miâ
Ko-hiông kó͘-miâ "Táⁿ-káu", Hàn-jī siá-chòe "打狗", chit-ê tē-miâ ê iû-lâi ū chin-chōe thôan-soat. M̄-koh kun-kù Ino Kanori ê gián-kiù, "Táⁿ-káu" sī Hàn-jîn tùi "Takau" ê hoan-e̍k. "Takau" sī pún-té khiā tī chit-ê tē-khu ê Makatao-cho̍k ê ōe, ì-sù sī tiok-lîm, Hô-lân-lâng kóng "Tankoya". Tû-liáu "Táⁿ-káu", ū-sî mā kóng "Táⁿ-kó͘ ", Hàn-jī siá-chòe "打鼓", sī bûn-ngá ê siá-hoat.
Āu-lâi Ji̍t-pún-lâng thóng-tī ê sî-chūn, i-kù "Táⁿ-káu" ê hoat-im, iōng Ji̍t-pún Hàn-jī kái-siá-chòe "高雄", Ji̍t-gí tha̍k-chōe "Taka-o", 1921 nî chèng-sek si̍t-si. Tiong-hôa-bîn-kok chiap-kóan Tâi-ôan liáu-āu kè-sio̍k sú-iōng "高雄" ê Hàn-jī, m̄-koh kái-iōng Hôa-gí hoat-im, tha̍k-chōe "Kao-siông" (hàn-pheng: Gāoxióng), Wade-Giles peng-im peng-chōe "Kaohsiung".
[siu-kái] Tē-lí
Ko-hiông ê se-bīn sī Tâi-oân Hái-kiap, kî-thaⁿ pian-kài lóng chham Ko-hiông-koān sio-chiap, sì-chiu-ûi ê hiong-tìn-chhī ū Chú-koaⁿ-hiong, Kiô-thâu-hiong, Tōa-siā-hiong, Iàn-châu-hiong, Jîn-bú-hiong, Chiáu-chhêng-hiong, Hōng-soaⁿ-chhī, Tōa-liâu-hiong, Lîm-hn̂g-hiong.
Ko-hiông chú-iàu ê hô-chhoan ū saⁿ tiâu, pak-pêng ê Āu-kēng-khe, tiong-ng ê Ài-hô, kap lâm-pêng ê Chiân-tìn-hô. Ko-hiông tōa-hūn só͘-chāi lóng-sī pêng-gôan, m̄-koh tī Kó͘-san-khu hái-hōaⁿ ū Chhâ-soaⁿ, mā-hō Siū-san. Tī khah lāi-lio̍k ê só͘-chāi ū Pòaⁿ-pêng-soaⁿ, keh-piah ū Liân-tî-thâm. Tī lâm-pêng pian-kài mā-ū chi̍t-kóa soaⁿ-chiu.
[siu-kái] Le̍k-sú
Ko-hiông hiān-sî hoat-hiān ê sú-chêng ûi-jiah lāi-bīn, nî-tāi siāng kó͘-chá ê tāi-iok sī 4700 kàu 5200 nî-chêng. Chit-ê tē-khu sī Tāi-pūn-kheⁿ Bûn-hòa (大坌坑文化), Gû-tiâu-chú Bûn-hòa (牛稠子文化), Tōa-ô͘ Bûn-hòa (大湖文化) chham Chiáu-chhêng Bûn-hòa (蔦松文化) ê hun-pò͘ hōan-ûi.
15 sè-kí liáu-āu Ko-hiông khai-sí ū le̍k-sú kì-chài, chá-kî sī Makatao-cho̍k seng-o̍ah ê só͘-chāi, jî-chhiáⁿ sī hái-tō o̍ah-tāng ê kù-tiám. 1624 nî Hô-lân Tang-ìn-tō͘ Kong-si khai-sí tī Ko-hiông hái-kîⁿ chò bō͘-e̍k, Hàn-jîn tī chit-ê sî-kî mā khai-sí tāi-liōng î-bîn.
1661 nî Tēⁿ Sêng-kong chiàm-niá hiān-sî ê Tâi-ôan sai-lâm, jî-chhiáⁿ tī Ko-hiông tē-khu siat-li̍p kun-tùn, iā-chiū-sī chù-kun chham khai-khún. 1683 nî Chheng-tiâu khai-sí thóng-tī Tâi-ôan, Ko-hiông tē-khu iû Hōng-soaⁿ-koān (鳳山縣) kóan-lí. 1863 nî, Táⁿ-káu-káng chèng-sek hiòng se-iûⁿ khai-hòng, khai-siat hái-koan, tiān-pò-kio̍k.
1895 nî liáu-āu, Tâi-ôan khai-sí iû Ji̍t-pún lāi thóng-tī, tī chit-ê sî-kî, khai-sí tōa-kui-bô͘ ê to͘-chhī kè-ōe chham kiàn-siat, pau-hâm hoat-tián hiān-tāi kang-gia̍p chham khai-pi̍t Ko-hiông-káng téng-téng, jî-chhiáⁿ chhiòng-kòan thih-lō͘ khai-sí ūn-chok. Kàu 1930 nî-tāi, Ko-hiông í-keng sī Tâi-ôan tē-jī-tōa ê káng-kháu. Ko-hiông-chhī mā piàn-sêng Tâi-ôan tē-jī-tōa ê siâⁿ-chhī. M̄-koh tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn ê sî-chūn, Ko-hiông siū-tio̍h giâm-tiōng ê phòa-hāi.
1945 nî khai-sí sī Tiong-hôa-bîn-kok sî-kî, 1947 nî ê 228 sū-kiāⁿ Ko-hiông tē-it-ê siū-tio̍h tìn-ap. Tī 1950 nî-tāi, Ko-hiông-káng khai-sí khok-kiàn, kang-gia̍p mā khai-sí ho̍k-heng. 1960 nî-tāi khai-siat Ko-hiông Ka-kang-khu. 1970 nî-tāi, sin-ê tāng-kang-gia̍p, pau-hâm Tiong-kok Kǹg-thih téng-téng khai-siat, jî-chhiáⁿ ôan-sêng tē-jī káng-kháu.
[siu-kái] Hêng-chèng-khu
Hiān-sî ê Ko-hiông-chhī ū 11 ê hêng-chèng-khu, múi-chi̍t-ê lóng-ū siat khu-kong-só͘. Khu ê ē-kha siat lí (里); lí ê ē-kha siat lîn (鄰). Ko-hiông-chhī ū 463 ê lí, lí-tiúⁿ sī bîn-sóan , khu-tiúⁿ sī Ko-hiông Chhī-chèng-hú koaⁿ-phài; lîn-tiúⁿ sī lí-tiúⁿ sóan-phài.
| Khu-miâ | Jîn-kháu | Bīn-chek (km²) | |
|---|---|---|---|
| Hàn-jī | Pe̍h-ōe-jī | ||
| 前金區 | Chiân-kim-khu | 29,724 | 1.8573 |
| 前鎮區 | Chiân-tìn-khu | 200,571 | 19.1309 |
| 左營區 | Chó-iâⁿ-khu | 188,069 | 19.3888 |
| 鹽埕區 | Iâm-tiâⁿ-khu | 28,273 | 1.4161 |
| 旗津區 | Kî-tin-khu | 29,828 | 1.4639 |
| 鼓山區 | Kó͘-san-khu | 124,681 | 14.7458 |
| 楠梓區 | Lâm-chú-khu | 170,157 | 25.8276 |
| 苓雅區 | Lêng-ngá-khu | 186,985 | 8.1522 |
| 三民區 | Sam-bîn-khu | 356,031 | 19.7866 |
| 新興區 | Sin-heng-khu | 56,923 | 1.9764 |
| 小港區 | Sió-káng-khu | 152,632 | 39.8753 |
[siu-kái] Jîn-kháu
Ko-hiông-chhī tī 2008 nî 9-go̍eh-té ê jîn-kháu ū 1,523,874 lâng, lú-sèng 767,001 lâng, lâm-sèng 756,873 lâng, sèng-pia̍t pí-lu̍t sī 99.04%. Ko-hiông jîn-kháu bi̍t-tō͘ siōng kôan ê hêng-chèng-khu sī Sin-heng-khu, múi pêng-hong kong-lí ū 28,801 lâng.
| Jîn-kháu piàn-hòa | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nî-hun | 1972 | 1977 | 1982 | 1987 | 1992 | 1997 | 2002 | 2007 |
| Jîn-kháu | 906,520 | 1,041,364 | 1,248,175 | 1,342,797 | 1,405,909 | 1,436,142 | 1,509,510 | 1,520,555 |
| Lâm-sèng | Nî-hòe | Lú-sèng | ||
|---|---|---|---|---|
|
39
|
|
≥100 |
|
42
|
|
169
|
|
95-99 |
|
245
|
|
913
|
|
90-94 |
|
1089
|
|
3900
|
|
85-89 |
|
3748
|
|
10543
|
|
80-84 |
|
8277
|
|
14763
|
|
75-79 |
|
13432
|
|
16940
|
|
70-74 |
|
19907
|
|
23681
|
|
65-69 |
|
26594
|
|
27979
|
|
60-64 |
|
30203
|
|
48895
|
|
55-59 |
|
52836
|
|
57578
|
|
50-54 |
|
62250
|
|
60321
|
|
45-49 |
|
64603
|
|
61646
|
|
40-44 |
|
64882
|
|
61484
|
|
35-39 |
|
65719
|
|
64440
|
|
30-34 |
|
67400
|
|
66712
|
|
25-29 |
|
66408
|
|
54246
|
|
20-24 |
|
50883
|
|
52551
|
|
15-19 |
|
48423
|
|
53557
|
|
10-14 |
|
48985
|
|
44208
|
|
5-9 |
|
40790
|
|
32308
|
|
0-4 |
|
29375
|
|
*Chóng-jîn-kháu: 1523874, thóng-kè sî-kan: 2008 nî 9 goe̍h[1]
|
||||
[siu-kái] Kàu-io̍k
[siu-kái] Chí-mōai siâⁿ-chhī
[siu-kái] Siòng-phìⁿ
[siu-kái] Chham-khó chu-liāu
| Ko-hiông-chhī ê hêng-chèng-khu | |
|
Chiân-kim-khu | Chiân-tìn-khu | Chó-iâⁿ-khu | Iâm-tiâⁿ-khu | Lâm-chú-khu | Lêng-ngá-khu |
| Tiong-hoâ Bîn-kok ê hêng-chèng-khu | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
