Liû-kiû-kok

Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
跳至導覽 跳至搜尋
ルーチュークク
琉球國

 

 

1429 nî-1879 nî

Kok-ông ê ka-bûn

Kok-ông ê ka-bûn

Ryukyu ê só͘-chāi
Siú-to͘ Shuri
Thong-iōng Gú-giân Liû-kiû-gí, pau-koat:
Okinawa-gí, Yaeyama-gí, Miyako-gí, Yonaguni-gí, Nakijin-gí, Amami-gí
Chú-iàu chong-kàu Liû-kiû sîn-tō, Ji̍t-pún sîn-tō, Hu̍t-kàu, Jû-kàu, Tō-kàu
Chèng-thé kun-chú chè-tō͘
Liû-kiû-kok Tiong-san-ông (琉球國中山王)
- 1429–1439 Siōng Pa-chì
- 1477–1526 Siōng Chin
- 1587–1620 Siōng Lêng
- 1848–1879 Siōng Thài
Sia̍p-chèng
- 1666–1673 Hiòng Siōng-hiân
Kok-su (國師)
- 1751–1752 Chhoà Un
li̍p-hoat ki-kò͘ Shuri ông-hú (首里王府), Sam-su-koan (三司官)
Le̍k-sú
 - thóng-it 1429 nî
 - Kí-iú E Loān 1609 nî 4 goe̍h 5 ji̍t
 - hō͘ Ji̍t-pún bia̍t-bông 1879 nî
3 goe̍h 11 ji̍t
bīn-chek 2,271 km2
Taⁿ Siok-tī Flag of Japan.svg Ji̍t-pún

Liû-khiû-kok (琉球國, Okinawa-gí: ルーチュークク) sī Tang-a íng-sî ê ji̍t ê kok-ka, tī kin-á-ji̍t ê Liû-khiû Kûn-tó.

Liû-khiû tī Tâi-oân kap Ji̍t-pún chi-kan, kó͘-chá hiòng Tiong-kok tiâu-kòng. 1609 nî, Ji̍t-pún ê Satsuma Phoan chhim-lio̍k Liû-khiû, kiông-pek Liû-khiû iā hiòng i tiâu-kòng. 1879 nî, Liû-khiû hō͘ Ji̍t-pún bia̍t-bông, kái miâ kiò choè Okinawa-koān. M̄-koh kin-á-ji̍t chin chē Tâi-oân lâng iáu kiò Okinawa choè Liû-khiû.

Liû-khiû kap Tiong-kok Hok-kiàn ê Hok-chiu koan-hē chin chhim, kin-á-ji̍t Hok-chiu-chhī ê Tâi-kang-khu iáu ū Liû-khiû-koán (Jiû-oán-ia̍h), kó͘-chá sī iōng-lâi toà Liû-khiû-lâng ê.

Le̍k-sú[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Kun-kù Liû-khiû koaⁿ-hong siá ê le̍k-sú-su Tiong-san Sè-kàm, Tiong-san Sè-phó͘ kap Kiû-iông Kì-sū ê kóng-hoat, Liû-khiû Kûn-tó sī iû lú-sîn Amamikyu chhòng-chō ê. Āu-boé Amamikyu ê toā kiáⁿ chiâⁿ-chò Liû-khiû choè chá ê kok-ông, kiò choè Thian-sun--sī. Thian-sun--sī thoân 15 kok-ông, hō͘ lâng chhoàn-ūi, choân-kok toā loān. 1187 nî, iû Urasoe ê Aji Shunten thóng-it Liû-khiû.

Shunten ông-tiâu thoân kàu tē 3 tāi, jiōng-ūi hō͘ sêng-siòng Eiso. Eiso ông-tiâu thoân kàu tē 4 kok-ông Tamagushiku ê sî-hāu, Liû-khiû pun siâⁿ Tiong-san, Lâm-san kap Pak-san 3 ê kok-ka, Tamagushiku to̍k-to̍k thóng-tī choè kiông-tāi ê Tiong-san. 1349 nî, Tiong-san ông Seii sí--liáu í-āu, Urasoe ê Aji Satto siōng-tâi. 1372 nî, phài lâng khì Bêng-tiâu tiâu-kòng, 1392 nî, Bêng Thài-chó͘ phài Bân-jîn Sam-si̍p-lio̍k-sèng khì Liû-khiû toà, pang-chān hit-tah ê hoat-tián. Chit koá lâng to toà Kiú-bí-chhun hia, tùi Liû-khiû ê goā-kau kòng-hiàn chin toā.

1406 nî, Tiong-san kok-ông Bunei hō͘ Lâm-san ê chi̍t ê chiong-kun Siōng Pa-chì koáⁿ hā-tâi, Siōng Pa-chì jiōng i a-pa Siōng Su-siāu choè kok-ông, kiàn-li̍p Tē-it Siōng--sī ông-tiâu. Siōng Pa-chì tī 1429 nî bia̍t-bông kî-thaⁿ 2 ê kok-ka, thóng-it Liû-khiû.

15 kàu 16 sè-kí sī Liû-khiû ê n̂g-kim sî-kî, hit sî-hāu ê Liû-khiû chin pù, kap Tiong-kok, Tiâu-sián, Thài-kok téng téng kok-ka lóng ū chò-seng-lí. 1469 nî, kok-ông Siōng Tek hō͘ tāi-sîn Siōng Oân chhoàn-ūi. Che Siōng Oân kiàn-li̍p Tē-jī Siōng--sī ông-tiâu. Liû-khiû tī Siōng Oân ê kiáⁿ Siōng Chin chhiú leh choè kiông-tāi, phah ē Yaeyama kap Miyako. I ê kiáⁿ Siōng Chheng chāi-ūi ê sî-hāu, iū phah ē Amami kûn-tó, chit sî-hāu ê kok-thó͘ bīn-chek choè toā. Ji̍t-pún hoat-tōng chhim-lio̍h Tiân-sián ê Jîm-sîn E Loān ê sî-hāu, Liû-khiû tiau-tî pang-chān Bêng-tiâu kap Tiân-sián. 1609 nî, Ji̍t-pún pò-ho̍k Liû-khiû, phài pō͘-tūi khì phah, chiong kok-ông Siōng Lêng lia̍h khì, che tāi-chì tō sī Kí-iú E Loān. 2 nî í-āu ing-ūi kiaⁿ Bêng-tiâu, chiong Siōng Lêng pàng tńg chhù. Tān-sī Ji̍t-pún chiong Liû-khiû ê Amami kûn-tó toa̍t khì, iū phài peng-á kàm-sī i ê loē-chèng, hit-sî í-āu Liû-khiû si̍t-chè í-keng pìⁿ chiâⁿ Ji̍t-pún ê hū-iûⁿ kok-ka liáu.

1871 nî, Liû-khiû ê chûn in-ūi hong-thai phiau kàu Tâi-oân, chē tī chûn lāi-bīn ê lâng hō͘ Tâi-oân goân-chū-bîn thâi--sí. Ji̍t-pún chioh chia tāi-chì phah Tâi-oân, pek Chheng-kok sêng-jīn che sī „pó bîn gī-kú“ (保民義舉). Tē 2 nî chiū ēng che lâi kóng Chheng-kok sêng-jīn „Liû-khiû sī Ji̍t-pún ê“, tan-hong-bīn chiong Liû-khiû kàng choè ka-kī ê chi̍t ê phoan. Liû-khiû kok-ông Siōng Thài phài lâng khì Tang-kiaⁿ khòng-gī, Ji̍t-pún lâng kin-pún bô lí i. Siōng Thài koh phài lâng khì Chheng-kok hia kò-chōng, choè chiong Ji̍t-pún lâng ló͘--liáu, tī 1879 nî chiong Liû-khiû bia̍t--tiāu.

Hit sî-hāu toā-pō͘-hūn Liû-khiû lâng tùi Ji̍t-pún ê thóng-tī chin put-boán, Ji̍t-pún ê Bêng-tī Thian-hông kiaⁿ in hoán-khòng, chiong Siōng Thài kap i ê ka-cho̍k lóng páng-kà kàu Tang-kiaⁿ hia toà. Chin chē hoán-tùi Ji̍t-pún ê Liû-khiû lâng cháu khì Tiong-kok, ū ê tī Pak-kiaⁿ, ū ê tī Thian-tin, ū ê tī Hok-chiu. In boeh siūⁿ niū Chheng-kok chhut-peng khì phah Ji̍t-pún, tī Chóng-lí gê-mn̂g hia ti̍t-ti̍t kóng. 1894 nî Kap-ngó͘ Chiàn-cheng po̍k-hoat ê sî-hāu, in khǹg Chheng-kok phah Liû-khiû, m̄-koh Chheng-kok ê hông-tè bô thiaⁿ. Thiaⁿ-kòng Chheng-kok kap Ji̍t-pún hoat-seng chiàn-cheng, hoán-tùi Ji̍t-pún ê Liû-khiû lâng lóng chin hoaⁿ-hí, ǹg-bāng Chheng-kok ê pō͘-tūi phah koè--lâi „kái-hòng Liû-khiû“, kiat-kó bô khoàⁿ-tio̍h i ê iáⁿ. Choè chiong Chheng-kok chiàn-pāi, chiong Tâi-oân koah hō͘ Ji̍t-pún, Liû-khiû to̍k-li̍p iā bô hi-bāng liáu. Lâi Tiong-kok ê Liû-khiû lâng iā kám-kak bô-bāng, bô-goā-kú lóng tńg chhù liáu.

Chèng-tī[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû choè ko ê thóng-tī-chiá sī kok-ông, Liû-khiû lâng kiò i „Ushū Ganashii“ (御主加那志) ia̍h-sī „Shuri Ten Ganashi“ (首里天加那志). Ông-hiō ū Sashiki Magiri (佐敷間切) ê hong-tē, kiò choè „Sashiki Aji Ganashi“ (佐敷按司加那志). Thài-chú kiò choè „Kani Ganashii“ (黄金加那志), in-ūi ū Nagagusuku Magiri (中城間切) ê hong-tē, iā kiò choè „Nagagusuku Udun“ (中城御殿).

Liû-khiû choè toā ê koaⁿ sī sia̍p-chèng (摂政), chí iû ông-chú lâi choè, m̄-kò i chí kóng lé-gî, bô khoân-le̍k. Si̍t-chè choè toā ê koaⁿ sī sam-su-koan (三司官), iā kiò choè hoat-su (法司), siong-tong Tiong-kok ê sêng-siòng (丞相). Che koaⁿ bē-sái iû ông-cho̍k ê lâng lâi choè. Ē-kha sī piáu-si̍p-ngó͘-jîn (表十五人), siong-tong Tiong-kok lio̍k-pō͘ (六部) ê pō͘-tiúⁿ.

Kun-sū[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû bô chèng-sek ê pō͘-tūi, m̄-kò ū ka-kī ê chū-oē bú-chong cho͘-chit. 1554 nî, keng-koè kok-ông Siōng Chheng ê kái-kek, chèng-sek khak-tēng bú-chong cho͘-chit ê „Koori Hiki chè-tō͘“ (庫理・ヒキ制度).

Liû-khiû tī siú-to͘ Shuri hū-kīn siat 12 tūi Hiki (ヒキ), chi̍t tūi jia̍p kúi ê lâng. Hiki sī kok-ông ê oē-tūi, pêng-kin pun chiâⁿ 3 cho͘, 3 ê sam-su-koan chi̍t ê lâng kóng chi̍t ê cho͘, múi ê cho͘ ū 4 tūi.

Pak-san siat Pak-san kàm-siú (北山監守) ê kéng-oē, kóng chi̍t ê kúi pah lâng ê pō͘-tūi, toà Nakijin-siâⁿ lāi-bīn.

Kî-thaⁿ ê tē-hng iû chāi-tē ê Magiri koaⁿ-liâu ka-kī siat bîn-peng cho͘-chit lâi î-chhî tī-an.

Hêng-chèng tan-ūi[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû kui-ê kok-ka pun „3 séng 36 tó“ (三省三十六島). „3 séng“ sī chí Okinawa-tó ê Tiong-san, Lâm-san kap Pak-san 3 ê pō͘-hūn, chèng-sek miâ-chheng kiò choè Nakagami-hong (中頭方), Shimajiri-hong (島尻方) kap Kunigami-hong (国頭方), che 3 séng ê tē-khu tō sī Sam-san Sî-tāi 3 ê kok-ka ê léng-thó͘ . „36 tó“ sī chí Miyako, Yaeyama, Yonaguni, Amami téng téng Liû-khiû ē-bīn kóng ê tó.

Si̍t-chè „3 séng 36 tó“ tī Liû-khiû hêng-chèng khu-he̍k lāi-té sī hi ê kóng-hoat, Liû-khiû kin-pún bô siat séng-kip ê koaⁿ-liâu kap hêng-chèng ki-kò͘. Liû-khiû si̍t-chè choè ko ê hêng-chèng tan-ūi sī Magiri (間切), tī séng-kip ê ē-té, iā kiò choè kūn (郡) ia̍h-sī hú (府). Shuri Mifira (首里三平等), Naha (那覇), Tomari () kap Kume (久米) it-poaⁿ tâng-chê kiò choè „4 hú“, bô pau-koat tī Magiri lāi-té.

Magiri ē-té sī Mura (), iā kiò choè chhun, sī choè kē ê hêng-chèng tan-ūi.

Sin-hūn chè-tō͘[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû ê sin-hūn chè-tō͘ tī 1509 nî khak-tēng, āu-boé hoat-lu̍t-hoà, pun 9 phín (品) 18 kai (階).

Liû-khiû choè koân ê sī ông-cho̍k, bô tī 9 phín 18 kai lāi-té, hō͘ lâng kiò choè Udun. Ông-cho̍k pun Ōji (王子) kap Aji (按司) 2 chióng, kî-tiong Ōji sī kok-ông ê kiáⁿ.

Ko-kip sū-cho̍k ê koan-ūi àn chèng 1 phín kàu chiông 4 phín, kiò choè Samure () ia̍h-sī Yukatchu (良人).

It-poaⁿ sū-cho̍k sī chí chèng 5 phín chi hē ê sū-cho̍k. It-poaⁿ sū-cho̍k ê koan-ūi ū Satunushi Peechin (里之子親雲上), Chikudun Peechin (筑登之親雲上), Satunushi (里之子), Satunushi (里主), Chikudun (筑登之), Shii () kap Niya (仁屋) 7 chióng.

It-poaⁿ sū-cho̍k pun Satunushi ka-cho̍k (里之子筋目) kap Chikudun ka-cho̍k (筑登之筋目) 2 chióng. Satunushi ka-cho̍k sêng-oân ê seng-koaⁿ sūn-sī sī: Chii, Satunushi, Satunushi Peechin, khah koân tō sī ko-kip sū-cho̍k ê Peekumii; Chikudun ka-cho̍k sêng-oân ê seng-koaⁿ sūn-sī sī: Chii, Satunushi, Chikudun Peechin, khah koân iā sī Peekumii.

Ko-kip sū-cho̍k kap it-poaⁿ sū-cho̍k lóng ū ka-phó͘ , kiò choè Keimochi (系持チ), ì-sù sī „ū ka-phó͘ ê“. Peh-sèⁿ bô ka-phó͘ , kiò choè Mukei (無系). Iā ū peh-sèⁿ ū kong-lô, seng khì choè sū-cho̍k, kiò choè sin-chham sū-cho̍k (新參士族). Sin-chham sū-cho̍k choè kē ê koan-ūi sī Niya.

Keng-chè[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû ê léng-thó͘ chin soè, bô-hoat-tō͘ hoat-tián lông-gia̍p choè ki-chhó͘ ê keng-chè, to̍k-to̍k ū pān-hoat thàu-koè tùi-goā bō͘-e̍k tit kàu chîⁿ-châi. Liû-khiû hiòng Tiong-kok tiâu-kòng, tit kàu chin chē bu̍t-chu; i ê tē-lí só͘-chāi tiōng-iàu, chiū-án-ne piàn-sêng Ji̍t-pún kap Tang-lâm-a kok-ka tùi Tiong-kok bō͘-e̍k ê „chóng tāi-lí“.

Liû-khiû hiòng Tiong-kok chhut-kháu Ji̍t-pún ê pe̍h-gîn, chhat-khì, to kiàm, pîn-hong, kap khoê-sìⁿ, chiong Tiong-kok ê hàn-io̍h, hûi-á, si-tiû, tâng-chîⁿ boē kàu Ji̍t-pún kap Tiâu-sián, iū chiong Tang-lâm-a, Ìn-tō͘ kap A-la-pek kok-ka ê sai-gû-kak, so͘-bo̍k, phang-liāu, siah, thn̂g, chhiūⁿ-gê téng téng ê mi̍h-kiāⁿ boē khì Tiong-kok, Ji̍t-pún kap Tiâu-sián. Liû-khiû tī hit sî-hāu iû choán-kháu bō͘-e̍k lāi-té thàn kàu chin chē chîⁿ, hō͘ lâng kiò choè „Bān-kok tin-niû“ (萬國津樑), ì-sù sī chha-put-to só͘-iū boeh siūⁿ choè tùi-goā bō͘-e̍k ê seng-lí-lâng lóng iû chit-tah kiâⁿ.

M̄-kò, kàu 1609 nî Ji̍t-pún chhim-lio̍h Liû-khiû í-āu, kìm-chí Liû-khiû kap Tiân-sián, Tang-lâm-a téng téng kok-ka choè-seng-lí, Liû-khiû hiòng Tiong-kok chìn-kòng tit kàu ê mi̍h-kiāⁿ toā-pō͘-hūn hō͘ Ji̍t-pún toa̍t khì, Liû-khiû jú piàn jú kêng. Keng-koè Hiòng Siōng-hiân (Haneji Tyôsyû) kap Chhoà Un nn̄g ê lâng ê ló͘-le̍k, keng-chè chiah khai-sí ū chi̍t-koá-á hó. M̄-kò, kàu 19 sè-kí, iū khai-sí piàn kêng, gō--sí chin chē lâng, Liû-khiû kok-ông siūⁿ chin chē hong-sek khì kiù, lóng bô-hoat-tō͘ kái-koat.

Chîⁿ[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû choè chá bô hoè-pè. 1413 nî, Bêng Sêng-chó͘ sàng hō͘ Liû-khiû „Éng-lo̍k Thong-pó“ (永樂通寶) ê chîⁿ. Tùi hit sî-hāu khai-sí, Liû-khiû sái tâng-chîⁿ.

Liû-khiû ū choè koè kúi chióng ka-kī ê tâng-chîⁿ, pau-koat Siōng Thài-kiú ê Tāi-sè Thong-pó (大世通寶), Siōnt Tek ê Sè-ko Thong-pó (世高通寶), Siōng Oân ê Kim-oân Sè-pó (金圓世寶) kap Siōng Chin ê Tiong-san Thong-pó (中山通寶). Tùi 1656 nî khai-sí, Liû-khiû ēng khiu-bo̍k-chîⁿ (鳩目錢) choè hoè-pè. Che khiu-bo̍k-chîⁿ chit-liōng chin pháiⁿ, chí tī i ka-kī kok-ka teh sú-iōng.

Tû-liáu ka-kī ê chîⁿ, Liû-khiû iā ēng Tiong-kok ê Hông-bú Thong-pó (洪武通寶), Éng-lo̍k Thong-pó, kap Ji̍t-pún ê Khoan-éng Thong-pó (寬永通寶).

Hoat-lu̍t[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû ê hoat-lu̍t pun sí-hêng kap khin-hêng (輕刑) 2 chióng. Kî-tiong, sí-hêng pun lêng-tî, thâi-thâu, chhiong-chhì (槍刺) 3 chióng. Lêng-tî choan-bûn iōng-lâi thâi boeh siūⁿ chō-hoán ê lâng. Chhiong-chhì sī chiong hoān-lâng pa̍k tī si̍p-jī-kè bīn-téng, ēng chhiong thuh sim-chōng thâi--sí, jiân-āu chiong thâu chām khì. Khin-hêng pun liû-hòng, pha̍k-ji̍t, ngeh (夾), kê (枷, giâ kê iû-ke), chhi (笞, ēng soh phah).

Liû-khiû-lâng sèng-keh khah láu-si̍t, chiū-án-ne hoat-lu̍t iā khah kán-tan, choân-kok lóng bô siat hoat-īⁿ. Nā-sī ū àn-kiāⁿ, tō hiòng sam-su-koan kò-chōng, iû sam-su-koan (三司官) lâi phoàⁿ.

Bûn-hoà[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû im-ga̍k.
Karate.

Liû-khiû bûn-hoà siū kàu Tiong-kok, Ji̍t-pún 2 ê kok-ka ê íng-hióng, tān-sī Liû-khiû ū ka-kī te̍k-sek ê bûn-hoà.

Tī 1537 nî kàu 1623 nî chi-kan, Liû-khiû pian khoè le̍k-sú lāi-bīn thâu pō͘ Liû-koa chi̍p (琉歌集), kiò choè „Omoro saosi“ (おもろさうし). Kî-tiong, „Omoro“ tī Liû-khiû-gí lāi-té sī „koa“ ê ì-sù. „Omoro saosi“ lāi-bīn ū Liû-koa 1554 siú.

17 sè-kí ê sî-hāu, thú-chêng (抒情) ê Liû-koa choè liû-hêng. Liû-koa choè siông ê iūⁿ-sek sī 8, 8, 8, 6 hit khoán ê 30 im iūⁿ-sek, kah Ji̍t-pún ê Hô-koa (和歌) chin chhiūⁿ.

Liû-khiû lâng ēng chit chióng miâ-jī kiò choè „sansin“ (三線) ê khîm. Che sansin sī iû Tiong-kok ê sam-hiân (三弦) hoat-tián lâi ê, āu-boé thoân kàu Ji̍t-pún ê Kyûsyû, hoat-tián sêng „syamisen“ (三味線).

Liû-khiû ê kang-gē siū kàu Hok-kiàn chin toā ê íng-hióng, Liû-khiû chhat-khì sī tùi Hok-chiu ê thoat-thai chhat-khì (脫胎漆器) hoat-tián lâi ê.

Bêng-tiâu ê sî-hāu, Bân-jîn Sam-si̍p-lio̍k-sèng chiong Tiong-kok bú-su̍t tài kàu Liû-khiû, hoat-tián chêng Liû-khiû ka-kī ê bú-su̍t „tii“ (ティー), choè-āu hoat-tián chêng kin-á-ji̍t ê Karate.

I-ha̍k kap ki-su̍t[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû ê i-ha̍k siū kàu Hok-kiàn ê íng-hióng. Kó͘-chá chin choē Ji̍t-pún ê i-seng keng-hoè Liû-khiû khì Hok-kiàn ha̍k-si̍p, ū i-seng in-ūi hong-thai bô-hoat-tō͘ khì Hok-kiàn, chiū lâu tī Liû-khiû. Pí-kàu chhut-miâ ê sī choan-bûn hō͘ Siōng Lêng khoàⁿ-pīⁿ ê i-seng Yamazaki Nikyû (山崎 二休).

Liû-khiû le̍k-sú lāi-té iā ū chin choē chhut-miâ ê i-seng, kî-tiong chin choē lâng ū khì Tiong-kok liû-ha̍k khoè. Kiû-iông Kì-sū (球陽記事) lāi-bīn kóng, Liû-khiû phài koè lâng khì Hok-chiu o̍h lāi-kho, goā-kho, tī thian-hoa téng-téng ê i-liâu ki-su̍t. 1846 nî, Liû-khiû i-seng Nakati Kizin (仲地 紀仁) hiòng thoân-kàu-sū Bernard Jean Bettelheim o̍h chèng-chu (種珠) tī thian-hoa ê hong-hoat.

1787 nî, Liû-khiû lâng Tobi Asato (飛び安里) hoat-bêng chit khoán hui-hêng-ki.

Chong-kàu[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Utaki.

Liû-khiû lâng sìn Liû-khiû sîn-tō, Ji̍t-pún sîn-tō, Hu̍t-kàu, Jû-kàu kap Tō-kàu, í-āu iā ū lâng sìn Ki-tok-kàu.

Liû-khiû sîn-tō sī Liû-khiû lâi goân-sí ka-kī ê chong-kàu, pau-koat pài chó͘-sian, sìn Utaki (御嶽), sìn Niraikanai (ニライカナイ), sìn Onarigami (おなり神) téng téng. Án Liû-khiû sîn-tō ê kóng-hoat, lâng sí--ah í-āu ē khì Niraikanai lāi-bīn khì, piàn-sêng chit ê pì-iū ka-cho̍k ê sîn-bêng. Che sîn-bêng ē tēng-kî tńg chhù khoàⁿ, pì-iū ka-cho̍k ê pêng-an. Chiū-án-ne Liû-khiû lâng kah Tiong-kok lâng siāng-khoán, ē kiong-hōng ka-kī ê chó͘-sian. Liû-khiû lâng te̍k-pia̍t sìn san-súi kah sim-lîm ê sîn-bêng, che chiū sī Utaki sìn-gióng. Liû-khiû lâng iā kah Hok-kiàn lâng hit khoán sìn thó͘-tī-kong, Liû-khiû lâng kiò i „Tudiikuu“ (トゥティークー ).

Tī Liû-khiû sîn-tō lāi-té, cha-bó͘ ê tē-ūi chin koân. Liû-khiû sîn-tō ê chè-su kiò choè Noro (ノロ), bîn-kan ê ang-î kiò choè Yuta (ユタ). Kui-ê kok-ka choè ko ê Noro sī Kikoe Ōkimi (聞得大君), it-poaⁿ iû kok-ông ê chí-mōe ia̍h-sī cha-bó͘-lâng lâi choè.

Hu̍t-kàu chha-put-to tī 13 sè-kí ê sî-hāu thoân kàu Liû-khiû. Oân-kak-sī (圓覺寺), Thian-ông-sī (天王寺) kah Thian-kè-sī (天界寺) tâng-chê kiò choè „Liû-khiû 3 toā sī“, tān-sī tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn ê sî-hāu, Ji̍t-pún lâng tī chia khí kun-sū ki-tē, choè-āu chit 3 ê sī hō͘ Bí-kok ê hui-hêng-ki chà pháiⁿ--khì.

Liû-khiû lâng iā sìn Tō-kàu, ū pài chó͘-sian kah kuì-choá ê si̍p-koàn. Chhiūⁿ Ná-kong (拿公), Ná-pô (拿婆), Lîm-chúi hu-jîn (臨水夫人), Tân Siōng-su (陳尚書) kah Má-chó͘ chit-khoán Hok-kiàn ê Tō-kàu sîn-bêng, lóng ū Liû-khiû lâng kī biō lâi kiong-hōng.

1622 nî, thâu chit ê Ki-tok-kàu thoân-kàu-sū lâi Liû-khiû ê Yaeyama thoân-kàu. 1844 nî, Hoat-kok thoân-kàu-sū Théodore-Augustin Forcade lâi Liû-khiû, i sī thâu chit ê kàu Okinawa-tó thoân-kàu ê lâng. 1846 nî, Eng-kok lâng Bernard Jean Bettelheim lâi Okinawa thoân-kàu, tī chia ha̍k-si̍p Okinawa-gí, i sī sè-kài bīn-téng thâu chit ê ēng Okinawa-gí hoan-e̍k Sèng-keng ê lâng.

Liû-khiû ê kok-ông[siu-kái | kái goân-sú-bé]

Liû-khiû ê kok-ông
tô͘ miâ-jī Hàn-jī chāi-ūi
Shunten ông-tiâu
Shunten 舜天 1187–1237
Shunbajunki 舜馬順熈 1238–1248
Gihon 義本 1249–1259
Eiso ông-tiâu
Eiso 英祖 1260–1299
Taisei 大成 1300–1308
Eiji 英慈 1309–1313
Tamagusuku 玉城 1314–1336
Seii 西威 1337–1354
Satto ông-tiâu
Tiong-san kok-ông
Satto 察度 1355–1397
Bunei 武寧 1398–1406
Haniji ông-tiâu
Pak-san kok-ông
Haniji 怕尼芝 1322?–1395?
Min 1396?–1400
Hananchi 攀安知 1401?–1416
Ofusato ông-tiâu
Lâm-san kok-ông
Ofusato 承察度 1314–1398
Oueishi 汪英紫 1398?–1402
Ououso 汪応祖 1403?–1413
Tafuchi 達勃期 1413?–1414?
Taromai 他魯毎 1414?–1429
Tē-it Siōng--sī ông-tiâu
Liû-khiû-kok Tiong-san-ông
Siōng Su-siāu 尚思紹 1407–1421
Siōng Pa-chì 尚巴志 1422–1439
Siōng Tiong 尚忠 1440–1442
Siōng Su-ta̍t 尚思達 1443–1449
Siōng Kim-hok 尚金福 1450–1453
Siōng Thài-kiú 尚泰久 1454–1460
Siōng Tek 尚徳 1461–1469
Tē-jī Siōng--sī ông-tiâu
Liû-khiû-kok Tiong-san-ông
King Sho En.jpg Siōng Oân 尚円 1470–1476
Siōng Soan-ui 尚宣威 1477
King Sho Shin.jpg Siōng Chin 尚眞 1477–1526
Siōng Chheng 尚清 1527–1555
King Sho Gen.jpg Siōng Goân 尚元 1556–1572
Siōng Éng 尚永 1573–1586
King Sho Nei.jpg Siōng Lêng 尚寧 1587–1620
King Sho Hoh.jpg Siōng Hong 尚豊 1621–1640
Siōng Hiân 尚賢 1641–1647
Siōng Chit 尚質 1648–1668
King Sho Tei.jpg Siōng Cheng 尚貞 1669–1709
Siōng Ek 尚益 1710–1712
King Sho Kei.jpg Siōng Kèng 尚敬 1713–1751
King Sho Boku.jpg Siōng Bo̍k 尚穆 1752–1795
Siōng Un 尚温 1796–1802
Siōng Sêng 尚成 1803
King Sho Koh.jpg Siōng Hō 尚灝 1804–1828
King Sho Iku.jpg Siōng Io̍k 尚育 1829–1847
King Sho Tai.jpg Siōng Thài 尚泰 1848 – 1879

Koh Khoàⁿ[siu-kái | kái goân-sú-bé]