跳至內容

Montana

Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
Montana Chiu
State of Montana
Flag of Montana State seal of Montana
Chiu-kî Chiu-chiong
Chhiok-hō: Big Sky Country, The Treasure State
Piau-gí: Oro y Plata (Kim kap Gîn)
Map of the United States with Montana highlighted
Map of the United States with Montana highlighted
Koan-hong gí-giânEng-gí
Chū-bîn chheng-ho͘Montanan
Siú-húHelena
Siāng-tōa siâⁿ-chhīBillings
Siāng-tōa to͘-hōeBillings To͘-hōe-khu
Bīn-chekPâi-miâ tē-4
  Ha̍p-kè147,040[1] sq mi
(380,800 km2)
  Tang-sai khoah630  (1,015 km)
  Lâm-pak khoah255  (410 km)
  % chúi-bīn1
  Hūi-tō͘44° 21′ N to 49° N
  Keng-tō͘104° 2′ W to 116° 3′ W
Jîn-kháuPâi-miâ tē-44
  Ha̍p-kè1,042,520 (2016 est.)[2]
  Bi̍t-tō͘7.09/sq mi  (2.73/km2)
Pâi-miâ tē-48
  Hō͘-kháu siu-ji̍p tiong-ta̍t$51,395 [3] (37th)
Koân-tō͘
  Ko-tiámGranite Peak[4][5]
12,807 ft (3903.5 m)
  Pêng-kin3,400 ft  (1040 m)
  Kē-tiámKootenai Kang, tī Idaho pian-kài[4][5]
1,804 ft (557 m)
Siat chiu chìn-chêngMontana Léng-thó͘
Sin chiu seng-li̍p1889 nî 11 goe̍h 8 ji̍t (tē-41)
Chiu-tiúⁿSteve Bullock (D)
Hù-chiu-tiúⁿMike Cooney (D)
Li̍p-hoatMontana Li̍t-hoat-hōe
  Siōng-gī-īⁿChham-gī-īⁿ
  Hā-gī-īⁿChiòng-gī-īⁿ
Liân-pang Chham-gī-goânJon Tester (D)
Steve Daines (R)
Liân-pang Chiòng-gī-goânGreg Gianforte (R) (lia̍t-toaⁿ)
Sî-khu Soaⁿ-tē: UTC -7/-6
ISO 3166US-MT
Kán-siáMT, Mont.
Bāng-chāmwww.mt.gov

MontanaBí-kok ê chi̍t-ê chiu. Siú-húHelena. Siāng toā ê siâⁿ-chhī sī Billings.

Montana chit jī sī tùi Se-pan-gâ-gí Montaña hō--lâi, ì-sù sī "soaⁿ" he̍k-chiá "soaⁿ-tē", "soaⁿ-khu".[6][7]

Tī se-pō͘ ê soaⁿ-khu, chá-kî sī hō͘ Se-pan-gâ thàm-hiám-chiá hō chò Montaña del Norte.[7] Eng-gí ê Montana chit jī, tāi-seng sī Ohio ê James Ashley chú-chhî ê Bí-kok Chham-gī-īⁿ Léng-thó͘ Úi-oân-hōe (United States House Committee on Territories) tī chiam-tùi sin-siat Idaho Léng-thó͘ ê hoat-àn lāi-bīn sú-iōng--ê.[8] Tong-sî hō͘ kî-tha ê chi̍t kóa chham-gī-oân hoán-tùi, lí-iû sī Montana "bô ì-sù".[8] Kàu 1864 nî, beh tùi Idaho pun chhut sin léng-thó͘ ê sî-chūn, Ashley koh chi̍t pái chhái-ēng Montana, m̄-koh iû-goân siū tio̍h hoán-tùi, pí-lūn gī-oân Samuel Cox jīn-ûi chia tōa-hūn só͘-chāi lóng m̄-sī soaⁿ-tē, jî-chhiá jīn-ûi ēng goân-chū-bîn ê miâ pí Se-pan-gâ miâ khah hó-sè.[9] Tong-sî ia̍h ū lâng thê chhut Shoshone, chóng-sī tè-bé chūn koat-tēng chiàu Léng-thó͘ Úi-goân-hōe ê ì-kiàn sú-iōng Montana.[9]

Montana sī Bí-kok biān-chek pâi tē-4 ê chiu-hūn, lóng-chóng 380,800 pêng-hong-bí, tī i thâu-chêng sī Alaska (siāng-tōa), Texas, kap California. Pún chiu ùi pak-pêng 877 kong-lí tn̂g ê pian-kài, si kap Kha-ná-tah ê British Columbia, Alberta, kap Saskatchewan 3-ê séng sio-chiap; lēng-gōa ùi i tang-pêng sī kâng-kok ê North Dakota chham South Dakota, lâng pêng sī Wyoming, sai-pêng kiam sai-lâm sī Idaho.

Montana khah-chá sī chi̍t kóa goân-chū bîn-cho̍k teh seng-oa̍h. Au-chiu-lâng kap Bí-kok ê khui-khún-chiá kòe--lâi liáu-áu só͘ gū tio̍h ê pō͘-cho̍k ū tiong-lâm-pō͘ ê Crow; tang-lâm-pêng ê Cheyenne; koh ū tiong-pō͘ kiam tiong-pak-pō͘ ê Blackfeet, Assiniboine kap Gros Ventres; chham sai-pêng ê Kootenai kap Salish; lēng-gōa mā ǔ ti Flathead Ô͘ ê Pend d'Oreille kap sai-pêng soaⁿ-tē ê Kalispel.

Montana óa tāi-lio̍k hun-kài (continental divide) tang-pêng ê hit pō͘-hūn, sī hâm tī 1803 nî Louisiana Siu-bé lāi-té.

Tong It-chhù Tāi-chiàn hoat-seng ê sî, Montana chhut-sin ê Bí-kok thâu chi̍t ūi lú-seng kok-hōe gī-oân Jeannette Rankin hoan-tùi soan-chiàn, m̄-koh siū tio̍h chāi-tē lâng phó͘-phiàn phoe-phêng, hit chūn chi-chhî chham-chiàn sī chú-liû ì-kiàn. Tùi 1917 nî kàu 1918 nî kî-kan ū 40,000 lâng hong chio ji̍p kun-tūi.

Bí-kok tī 1941 nî 12 goe̍h 8 ji̍t ka-ji̍p Jī-chhù Tāi-chiàn ê sî, í-keng chin chē lâng tâu-kun, koh tī soan-chiàn liáu-āu thâu nî sin ji̍p 40,000 lâng ji̍p-iâⁿ; kàu chiàn-cheng kiat-sok hit chūn, í-keng 57,000 lâng cho-peng, sī kui-chiu jîn-kháu ê 10%, kî-tiong mā bōe chió sī goân-chū-bîn, pau-koat chham-ú Bi̍t-bé káng-chiá (Code talker) ê Crow-kok (Crow Nation) cho̍k-lâng.

Léng-chiàn sî-kî, Montana hoat-tián chò Bí-kok khong-kun Kun-sū Khong-tiong Ūn-su Pō͘-mn̂g (Military Air Transport Service) ê chóng-pō͘.

Chiàu Bí-kok Phó͘-cha Kio̍k ê ko͘-sǹg, Montana tī 2015 nî 7 goe̍h chhe 1 ê jîn-kháu ū 1,032,949, pí 2010 nî Bí-kok Phó͘-cha ê thóng-kè ke 4.40%.[10]

Montana tī 2014 nî ê GDP sī 44,269 pa̍h-bān bí-kim.[11] Chiàu 2015 nî ê chu-liāu, pún chiu siāng-chē lâng chò ê khang-khòe sī kiān-khong chiàu-kò͘ kap siā-hōe hû-chō͘ (health care and social assistance) sán-gia̍p.[12]

Montana tī 2015 nî kui tang ê n̂g-tāu sán-liōng ū 10.3 pa̍h-bān tòng.[13]

Chū 1880 nî-tāi khai-sí, thih-lō͘ chiū sī Montana tiōng-iàu ê ūn-su hong-sek. Le̍k-sú-siōng keng-kòe pún tē-hng ê tang-sai hong-hiòng khoah chiu lō͘-sòaⁿ chú-iàu ū Milwaukee Lō͘ (Milwaukee Road), Tōa Pak-hng (Great Northern), kap Pak-hng Thài-pêng-iûⁿ (Northern Pacific). King-á-ji̍t tī Montana siāng tōa ê thih-lō͘ lō͘-sòaⁿ sī BNSF Railway, sī tùi chá-chêng Tōa Pak-hng kè-sio̍k--lâi-ê. Tī Montana se-pō͘, koh ū Montana RailLink, choan-bûn teh keng-êng í-chá sio̍k Pah-hng Thài-pêng-iûⁿ ê hē-thóng. Amtrak ê Empire Builder lia̍t-chhia mā tùi pak-pêng keng-kòe Montana.

  1. "United States Summary: 2010, Population and Housing Unit Counts, 2010 Census of Population and Housing" (PDF) (PDF). United States Census Bureau. September 2012. p. 41 (Table 18). April 11, 2014 khòaⁿ--ê.
  2. "Population and Housing Unit Estimates". U.S. Census Bureau. June 22, 2017. June 22, 2017 khòaⁿ--ê.
  3. "Median Annual Household Income". The Henry J. Kaiser Family Foundation. December 9, 2016 khòaⁿ--ê.
  4. 1 2 National Geodetic Survey 2008.
  5. 1 2 Geological Survey 2001.
  6. Montana Historical Society (1910). Contributions to the Historical Society of Montana. Rocky Mountain Publishing Company. pp. 47–.
  7. 1 2 Malone, Roeder & Lang 1991, pp. 95–96.
  8. 1 2 Sanders 1910, pp. 15–60.
  9. 1 2 Library of Congress 1864.
  10. "Table 1. Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2015" (CSV). U.S. Census Bureau. December 26, 2015. December 26, 2015 khòaⁿ--ê.
  11. Total Gross Domestic Product by State for Montana, FRED.
  12. "Major industries with highest employment, by state, 1990-2015". Bureau of Labor Statistics. U.S. Bureau of Labor Statistics. 2016-08-05. 2017-01-23 khòaⁿ--ê.
  13. "U.S. Yield & Production: Production by State". SoyStats. The American Soybean Association. goân-loē-iông tī 2017-07-10 hőng khó͘-pih. 2017-02-16 khòaⁿ--ê.